Blóðmerar 2: Meðferð á íslenskum hrossum kemst í kastljós fjölmiðla

 Fyrir þau sem ekki þekkja til hins viðbjóðslega iðnaðar með ‘blóðmerar’ þá er ítrekað tappað blóði af fylfullum hryssum til að selja. Blóðið er notað til að auka frjósemi svína. Grínlaust. 

Svona hljóðaði tölvupóstur sem ég sendi víða til að vekja athygli á myndskeiði því sem komst í hámæli í vikunni. 

Í fyrra bloggaði ég um blóðmerarhald en fram að því hafði ég ekkert vitað um þennan ógeðfella iðnað þó hann hafi víst verið stundaður hér á landi í fjörtíu ár. 

En það er ekki nóg með að tappað sé af óviljugum dýrum blóði í tíma og ótíma, heldur er það alltaf gert með ofbeldi og stundum hreinlega af mikilli grimmd, eins og komið hefur í ljós í afar óþægilegu 20 mínútna myndbandi gerðu af alþjóðlegum dýraverndarsamtökum, Animal Welfare Founda­tion í Þýska­landi og Tierschutzbund Zürich í Sviss sem auk þess dreifðu 126 síðna skýrslu, en þessi dýraverndunarsamtök höfðu unnið að rannsókn blóðmerahaldsins hér í 2 ár. 

Flestu fólki með vott af siðviti blöskrar þessi meðferð á hestunum, þessum dálætisskepnum túristanna. En til eru þeir sem finnst jú óþarfi að beinlínis berja hryssurnar en að öðru leyti sé eðlilegt hvernig þær eru reknar í blóðtökubásana, og nauðsynlegt að binda höfuð í óeðlilega stellingu til að tryggt sé að skelfingu lostið dýrið slíti ekki blóðdæluna úr hálsslagæðinni.

Blóðmerarbóndi hefur meira segja skrifað grein og kvartað yfir myndbandinu og ósanngirninni í umræðunni. Matvælastofnun, en allt dýrahald fellur undir hana (sem er ósmekklegt svo ekki sé meira sagt) hefur bæði nú og áður þegar eftir því hefur verið leitað, leggur blessun sína yfir allt nema beinlínis mest brútal ofbeldið sem sást í myndbandinu. 

Þegar Inga Sæland ásamt þremur öðrum þingmönnum flutti frumvarp um að banna blóðtökur úr hryssum skrifaði einmitt MAST álit gegn því. Sem og fjölmargir hagsmunaðilar. Kjarninn tók saman umsagnir við frumvarp Ingu Sæland, þar af skilaði Arn­þór Guð­laugs­son fram­kvæmda­stjóri Ísteka (sem kaupir blóðið af bændum og heldur einnig hross til þess að tappa af þeim blóði). inn umsögn. Arnþór sést einmitt í myndskeiðinu þar sem hann reynir að stoppa myndatökur. Dýralæknar skrifuðu einnig umsögn og voru á móti banni við blóðmerarhaldi. Sem og hrossabændur á Norðurlandi.

Henry Alexander Henrysson siðfræðingur situr í fagráð um velferð dýra vinnur nú að ályktun vegna myndskeiðsins. Aðspurður um eftirlit með starfseminni sem er á höndum Matvælastofnunar og dýralækna segir hann: 

„Á blaði virðist þetta vera öflugt eftirlit. Ég held það þurfi að finna aðrar leiðir til að bæta í þetta eftirlit, þegar það er augljóst að við getum ekki treyst öllum fyrir þessari starfsemi. Það eru alveg til leiðir til að tryggja að eftirlitið sé ítarlegra, þær geta verið kostnaðarsamar, og ef það stendur ekki undir sér held ég að samfélagið ætti að íhuga hvort það sé ekki bara sjálfhætt með svona starfsemi.“ 

Formaður félags hrossabænda segir í viðtali við RÚV:

„Það voru auðvitað aðfarir og aðbúnaður þarna sem við getum auðvitað ekki sætt okkur við að sé viðhafður í þessu starfi eða hestahaldi yfirleitt. Nú er búið að stunda þennan blóðhryssubúskap í uppundir 40 ár og að umgjörðin sé ekki betur úr garði gerð eftir allan þennan tíma, eins umfangsmikið og starfið er - er algjörlega óviðunandi,“ og Sveinn sagði að í búskapnum þyrftu velferð, ásýnd og meðferð lands að endurspeglast. „Því er það kannski enn meira sjokk fyrir okkur, sem trúðum því að eftirlitið væri nægjanlegt, að svona lagað hafi átt sér stað mögulega á síðustu tveimur árum.“ Hann sagði að það væri álitamál innan félags hrossabænda hvort búskapur sem þessi ætti rétt á sér. Sjálfsagt væri að hlusta á skýringar þeirra sem stunda þennan búskap. „En það er ekki bannað samkvæmt lögum að gera þetta og á því byggir starfið.“

Fráfarandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Kristján Þór Júlíusson segist sorgmæddur. MAST heyrir undir ráðuneyti hans sem og hrossarækt. 

En nú er vonandi almenningsálitið að snúast á sveif með veslings merunum. Skrif gegn blóðmerarhaldi sem hafa birst undanfarna daga og þar af fannst mér þessi bera af:

Ole Anton Bieltvedt er einn þeirra fyrstu til að vekja athygli á blóðmerarhaldi hér á landi. Hann segir: 

Í flestum eða öllum öðrum ríkjum Evrópu fyrirbyggja reglur og lög um dýravernd og dýravelferð þetta blóðmerahald. Evrópuþingið er líka búið að samþykkja lög um dýravelferð, þar sem allur innflutningur á kjöti og afurðum úr blóðmerahaldi er bannaður. Þessi lög eiga að taka gildi 2023-2024. Einu löndin, sem blóðmerahald er leyft í, eru því í Suður Ameríku; Argentínu og Úrúgvæ. Í þessum löndum líðst blóðmerahaldið, enda velferð dýra þar varla á dagskrá, hvað þá hátt skrifuð, og dýravernd á lægsta plani.[…]  

Hvernig geta menn ímyndað sér, að þessi fjötrun ótaminnar hryssu og það ofbeldi, sem beita þarf dýrið, til að koma nál í háls og tappa 5 lítrum af blóði af því, geti farið fram með friði og spekt! Hræðsla og æsingur dýrsins byrjar þá strax, þegar folaldið er rekið frá því, og skelfingin og örvinglunin magnast auðvitað, þegar blóðtökumenn höggva aftur og aftur í sama knérunn, beita sama ofbeldinu, viku eftir viku, í 8-9 vikur. Auðvitað er ljóst, að blóðtaka getur einvörðungu farið fram með ofbeldi, barsmíðum og meiðingum; mannúðlegt og dýravænt blóðmerahald er ekki til!

Skýrslan og myndbandið, sem AWF og TSB dreifðu um síðustu helgi, sýna svo og sanna, að ályktun mín var rétt: Aðfarir íslenzkra bænda og dýralækna, alla vega margra þeirra, er ekki skömminni skárri, en gerist í Suður Ameríku. […]

Samúð með blessuðum dýrunum í lágmarki, en meðvirkni og stuðningur við Ísteka og bændur í hámarki. Skyldi MAST hafa ruglast í ríminu með það, hvert hlutverk þeirra er, hverjar skyldur þeirra eru og gagnvart hverjum? […] 

Þarfasti þjónninn kom okkur í gegnum hungur og harðæri dimmra alda. Og hver eru launin Heiftarlegt blóðmerahald og kvalræði útihalds. 60.000 hestar hafa ekkert þak yfir höfuðið og fæstir hafa aðgang að manngerðum skjólvegg, minnst 2 metra háum, sem veitir skjól fyrir helztu áttum, sem þó er lögboðið. Skjólveggir kosta peninga. Yfir hundrað dýr, líka folöld og trippi, urðu úti í fárviðri í hittiðfyrra.

Og, við þurfum að láta útlendinga benda okkur á aumingjaskapinn. Miklir andskotans aumingjar erum við!

Sif Sigmarsdóttir skrifaði einnig um meðferðina á hryssunum, athugið að þetta er sundur-og samanklippt úr stórgóðum pistli hennar sem vert er að lesa frá upphafi til enda: 

Á heimasíðu Matvælastofnunar segir að hlutverk stofnunarinnar sé að vernda „heilsu manna, dýra og plantna“ og auka „velferð og verðmætasköpun í þágu þjóðarinnar“. […] Matvælastofnun lagðist gegn frumvarpi Ingu Sæland. […] 
Athæfi sem dýraréttarlögfræðingur kallaði dýraníð í vikunni á ekki að viðgangast bara af því að einhver fann leið til að hagnast á því. Það réttlætir ekki glórulausar blóðsúthellingar að halda sveitum í byggð.

Sigmundur Ernir Rúnarsson, allur leiðari hans í heild: 

Enginn þarf að velkjast í vafa um að svonefndar blóðmerar eru beittar harðræði
hér á landi, eftir að hafa horft á hryllilega meðferð á þeim á myndum sem alþjóðlegu dýraverndarsamtökin Animal Welfare Foundation gerðu nýverið opinberar. Þær voru teknar með földum myndavélum á bæjum íslenskra hrossabænda sem selja merablóð.

Málið er allt hið ógeðfelldasta, jafnt dýra­níðið sjálft, sem vanræksla opinberra stofnana og næsta augljós meðvirkni með harðneskjulegri græðginni í þessum efnum.

Dýrahald snýst í eðli sínu um dýravernd. En í þessum efnum hafa lögin þar að lútandi verið þverbrotin – og það árum saman. Eftir stendur sködduð ímynd af hrossarækt hér á landi og harla sprunginn stallur íslenska hestsins, sem hefur verið eitt af einkennistáknum íslenskrar þjóðmenningar um aldir, enda einstakur á heimsvísu fyrir fjölhæfni sína. 

Kjarni þessa máls er sá að ómögulegt er að taka blóð úr ótömdum og hálfvilltum hryssum í sérstökum blóðtökubásum án þess að beita þær harðræði, svo sem myndir dýraverndarsamtakanna sanna, en dýrin eru þar bundin í þröngu hólfi, höfuðið reyrt upp og slám skotið yfir og aftan við þau áður en slagæðin á hálsi er rofin og fimm lítrum er tappað af skelfingu lostinni merinni næstu fimmtán mínúturnar – og vel að merkja, allan þann tíma reynir hún allt hvað af tekur að brjótast úr búri sínu. 

Eftir þennan ótuktarskap stendur hryssan varla undir sér, enda búin að missa 15 prósent af blóði sínu – og til að bíta höfuðið af skömminni er athæfið svo endurtekið næstu átta vikur, en þá er búið að tappa af dýrinu sem nemur heildarblóðmagni þess. 

Allt er þetta gert til að svala gróðahyggju mannsins, ekki aðeins þeirra liðlega hundrað bænda sem leyfa þennan óskunda á býlum sínum, heldur líka forkólfa fyrirtækisins Ísteka sem kaupa árlega um 170 tonn af blóði úr þúsundum mera til að auka frjósemi gyltna á svínabúum, en PMSG-hormónið úr fylgju blóðmerarinnar, sem sprautað er í gylturnar, rýfur tíðahring þeirra svo hægt er að sæða þær miklu oftar. Níðingsskapurinn á blóðmerum er því gerður til að fjölga grísum á færibandi í iðnaðarframleiðslu. 

Matvælastofnun skrifar upp á þessi ósköp. Því fari fjarri að „augljóslega þurfi að beita hryssurnar ofbeldi“ við aftöppun blóðsins, eins og segir í einu svara hennar. Þau orð eru komin á öskuhauga eftirlitsins.

Blóðmerar

Blóðmerar hafði ég aldrei heyrt minnst á fyrr en Ole Anton Bieltvedt hóf að skrifa um blóðmerarhald.* Hann lýsir því þannig í m.a. tveimur greinum ( 1. febrúar og 14. febrúar) sem hér er steypt saman:

„Um þetta hefur lítið verið fjallað, en þetta blóðmerahald byggist á því, að hryssur er gerðar fylfullar og svo er tappað af þeim blóði, 5 lítrum í senn, yfir leitt fjórum sinnum á tveggja mánaða tímabili á haustin, alls 20 lítrum, en blóðið er síðan selt lyfjafyrirtækjum til framleiðslu á frjósemislyfjum. Er þetta gert í svo miklum mæli, að heildarmagn nemur mörgum tugum tonna af blóði ár hvert.

Það skelfilega við þetta dýrahald, ef dýrahald skyldi kalla – dýraníð á sennilega betur við - er það, að þetta eru allt villtar merar - útigangshross -, sem auðvitað þarf að beita heiftarlegu ofbeldi – hreinum fantabrögðum – til að unnt sé að ná þeim í algjöra kyrrstöðu, meðan að blóðinu er tappað af þeim. Það munu vera eiðsvarðir dýralæknar, sem gefa sig í blóðtökuna. Ekki mikil sjálfsvirðing í gangi þar.

Það er fyrirtækið Ísteka, sem stendur að þessari fyrir mér ljótu iðju, en leyfi fékk fyrirtækið - sem hefur stundað þetta í 30 ár - frá Lyfjastofnun, og á MAST að hafa eftirlit með þessari starfsemi. Þetta eftirlit mun þó byggjast á „stikkprufum byggðu á áhættumati“, eins og segir í skýrslu MAST, sem undirritaður skilur sem málamynda prufur.“

Nú hefur komist á hreint hve umfangsmikið þetta er.

„95 bændur halda 5.000 hryssur, svokallaðar blóðmerar, sem blóði er tappað af í slíkum mæli, að saman koma árlega um 170.000 lítrar, 170 tonn.“

„Blóðmerastarfsemin fer þannig fram hér, að bændur halda um 50-60 hryssur hver, allt hálfvillt útigangshross, sem gerðar eru fylfullar í byrjun sumars, svo hefst blóðtaka af dýrunum, með því að opnuð er æð á hálsinum, í lok júli.
Blóði er síðan tappað af hryssunum vikulega, 5 lítrum í senn, 7-8 sinnum, fram í byrjun október. Er þá búið að tappa jafnmiklu blóði af hverri hryssu og nemur heildarblóðmagni dýrsins.“

Ole Anton segir að „í grundvallar atriðum fer blóðtaka hér og í Suður-Ameríku eins fram, þó að vonandi sé, að meðferð dýranna hér sé nokkru mannúðlegri“. Í myndböndum sem finna má á netinu um þessa starfsemi í Suður-Ameríku segir hann að sjá megi hræðilegar aðfarir:

„Aðfarirnar - ofbeldi og ruddaskapur við dýrin - eru oft á slíku stigi, að manni verður illt af áhorfi, enda eru þetta oftast hálfvillt eða villt dýr, sem eru stygg, fælin og hrædd í eðli sínu.

Fyrst þarf að koma hryssunum í svokallaða blóðtökubása. Streitast dýrin auðvitað á móti, og er þá beitt raflosti, prikum og stundum járnstöngum, að ótöldum höggum og spörkum, til að koma hryssunum í bás, eins og myndböndin frá Suður-Ameríku sýna.

Næst þarf að tryggja, að dýrið sé grafkyrrt, svo að hægt sé að opna hálsæð og tappa blóði af. Sum dýrin reyna að slá frá sér með afturfótunum. Er þá (í Suður-Ameríku, sennilega líka hér), járnslá skotið þvert fyrir dýrið aftanvert, til að festa það. Sum dýr reyna samt að slá, og geta þá meitt sig illilega á slánni.

Sumar hryssur reyna að prjóna upp úr básnum. Er þá slá skotið þétt yfir baki eða dýrið reyrt niður með reipum. Líka hér.

Sum dýr reyna að forða sér með því að leggjast niður. Er þá prikum eða stöngum beitt, jafnvel á kynfæri dýranna, til að knýja þau á fætur. Hér er aftur vísað til myndbanda frá Suður-Ameríku.

Loks þarf að reyra höfuð dýrsins svo rækilega, að það geti ekki hreyft það. Þarf ekki að fjölyrða um, hvílikt andlegt og líkamlegt ofbeldi þetta allt er gagnvart dýrunum.

Hér á Íslandi er húð hryssa staðdeyfð fyrir blóðtöku. Það munu vera eiðsvarðir dýralæknar, sem framkvæma aðgerðina. Við eigum erfitt með að átta okkur á sjálfsvirðingu, starfsvirðingu og virðingu þessara dýralækna fyrir dýrunum!

Og til hvers er svo öll þessi gengdarlausa blótaka af lifandi dýrum? Hryssurnar framleiða hormónið PMSG (Pregnant Mare‘s Serum Gonadotropin), sem fer að mælast 35-40 dögum eftir að merin var gerð fylfull.

Er fylgst með styrk hormóns með því að taka blóð úr flipa hryssunnar - væntanlega aftur og aftur, jafn óþægilegt og það kann að vera fyrir dýrið - og, þegar hormónið er orðið nógu sterkt, hefst vikuleg blóðtaka. Fer hún yfirleitt fram frá 50. degi meðgöngu til 100. dags.
Merar ganga með folaldið í 330-340 daga, og fer því blóðtakan aðeins fram fyrsta þriðjung meðgöngu, en eftir það minnkar styrkur hormóns, þannig, að blóðtaka borgar sig ekki lengur.

Tvær stofnanir veita nauðsynleg leyfi fyrir þessari blóðmeraóiðju og tengdri starfsemi; MAST og Lyfjastofnun.

PMSG hormónið er svo notað í frjósemislyf fyrir fjöldadýrahald og fjöldaframleiðslu kjöts. Er það einkum gefið gyltum svína, til að gera þær frjósamari; náttúrulegur tíðarhringur gyltu er rofinn og þannig hægt að sæða hana aftur og aftur, með minnstu mögulegu millibili, sem tryggir tíðari meðgöngu gylta og fleiri grísi; stuðlar frjósemislyfið þannig að stóraukinni kjötframleiðslu og auknum hagnaði þess iðnaðar.“
Fyrir gylturnar þýðir þetta, hins vegar, stóraukið andlegt og líkamlegt álag; þær fá ekki náttúrulega vernd eða náttúrulegan hvíldartíma milli meðgangna.**
Þetta blóðmerahald fer einkum fram í Argentínu og Úrugvæ, en þar er dýravernd á lágu stigi. Í flestum ríkjum Evrópu fyrirbyggja reglur og lög um dýravernd þessa blóðmeraiðju.
Því miður er Ísland hér ógleðileg undantekning; hér fer þessi starfsemi fram - og það í þessu ótrúlega umfangi - og hefur gert svo í 30-40 ár, þó að hér gildi lög, í síðasta lagi frá 2013, sem hefðu átt að stöðva þessa óiðju.
Tvær stofnanir veita nauðsynleg leyfi fyrir þessari blóðmeraóiðju og tengdri starfsemi; MAST og Lyfjastofnun.“

Að lokum segir Ole Anton, og ég tek undir:

„Hér þarf að draga strik og láta þá, sem óiðjuna hafa leyft og stutt, sæta ábyrgð.“

___
* Reyndar er langt síðan farið var að fjalla um blóðmerarhald þó ég virðist ekki hafa veitt því athygli fyrr en nú. Þannig fann ég langa frétt í Mogganum frá árinu 1998 þar sem segir fullum fetum að „blóðtakan væri á engan hátt skaðleg og reynslan þyki sýna að ef eitthvað sé verði hryssurnar hraustari og folöldin fallegri“. Blóðtaka úr fólki tíðkaðist líka lengi vel, og þótti allra meina bót. Nú er hún orðin svona helvíti heilsusamleg fyrir fylfullar merar; ætli þær verði ekki líka minna móðursjúkar fyrir vikið?

Í frétt á RÚV sem unnin er upp úr sjónvarpsþættinum Landanum árið 2012 er sagt að „Líftæknifyrirtækið Ísteka hefur framleitt frjósemislyf sem ætlað er svínum og sauðfé í rétt um þrjátíu ár og selt víða um heim.“

Í Bændablaðinu árið 2017 kom fram að „Allt að 30 bændur í Húnavatns¬sýslu stunda […] hrossabúskap með blóðtöku.“ Velferð hestanna virðist blóðmerarbændum ekki efst í huga, voru það kannski einhverjir þeirra sem ekki bjuggu hestum sínum skjól í óveðrinu 10. desember 2019 með þeim afleiðingum að um 100 hross drápust?

Einnig ber að geta þess að Árni Stefán Árnason hefur skrifað ítarlega grein um blóðmerarhald (vegna ótal andstyggilegra athugasemda Árna Stefáns um konur og aðra feminista víða um völl fæ ég ekki af mér að hampa honum frekar, en hann kemur þó með mikilvæga punkta í greininni).
** Allt flokkast þetta undir dýraníð í mínum huga. En er ekki merkilegt að þarna er verið að níðast á einni dýrategund til að geta níðst á annarri dýrategund, og að í báðum tilfellum eru það kvendýr sem níðst er á, og æxlunarferli þeirra verður (karl)mönnum að féþúfu?

Óveðrið afhjúpaði fúna innviði

Það hefði sennilega enginn trúað því að heilu sveitirnar gætu orðið rafmagnslausar dögum saman. Að bæjarbúar jafnt sem bændur og búfénaður væri í myrkri og kulda, og ekki væri hægt að mjólka veslings kýrnar.* Það kemur semsé í ljós að það er ekki bara vegakerfið sem hefur verið látið sitja á hakanum heldur einnig fjarskipti og viðhald flutningskerfa rafmagns.** Sveitarstjórn Húnaþings vestra og sveitarstjórn Skagafjarðar hafa sent stjórnvöldum landsins tóninn í harðorðum yfirlýsingum vegna þessa.

Þá má benda á fantafínan pistil Hallgríms Helgasonar af sama tilefni og hefst hann svona:

„Á meðan íslenskir milljarðar njóta ónotaðir sólar á Kýpur og Karabí-eyjum norpar fólkið sem skóp þá rafmagnslaust í ofnköldum húsum sínum Norðanlands. Innvirðirnir okkar hafa verið nagaðir niður af Samherjum þessa lands, ránskerfi kvótans, samstöðu aflendinganna og allra þeirra þingflokka. Hvenær verður þýfið sótt og byrjað að byggja upp vorar fúnu stoðir?“

___
*Það gæti þurft talsverðan mannskap eigi að handmjólka kannski 60 kýr tvisvar á dag. Auk þess sem nútíma kýr, er mér sagt, yrðu hvekktar væri reynt að handmjólka þær enda þekkja þær ekkert nema vélar.

** Það kom fram í yfirlýsingu sveitarfélaganna að tengivirki hafi verið ómönnuð sem varð til þess að ekki var hægt að bregðast strax við þegar rafmagnið fór í óveðrinu. En svo eru þeir sem kenna umhverfissinnum um rafmagnsleysið. Heiðar Guðjónsson fjárfestir (áður Heiðar Már Guðjónsson), eigandi Sýnar (Vísir, Stöð 2, Bylgjan) varaformaður og einn eigenda HS veitna (sem á Vesturverk sem ætlar að virkja Hvalá á Strönum) og áfram um um olíuleit á Drekasvæði og lagningu sæstrengja, kennir „andstöðu við uppbyggingu raflína“ um rafmagnsleysið á Norðurlandi. Andri Snær Magnason svaraði: „nei - vegna þess að stóriðjan hefur fengið forgang á alla innviðabyggingu og línur í sveitum landsins eru víða enn ofanjarðar.“ Annarstaðar var spurt: „Hélst Bitcoin náman á Blönduósi í gangi?“ Það er auðvitað galið að Bitcoin námugröftur sem er mjög raforkufrekur sé leyfður hér þegar raforka er ekki tryggð öllum landsmönnum. Eins og Andri Snær bendir á er ekki skortur á rafmagni í landinu, það er hverjir hafa aðgang að henni.

Börnum teflt fram til að stöðva gagnrýni

Þeir sem eru valda- og græðgismegin í lífinu keppast við að biðja fjölmiðla og almenning að hætta að tala um gagnrýniverða atburði vegna þess að börn þeirra sem málinu tengjast kunni að líða fyrir umræðuna. (Athugið: þetta er ekki sama fólkið og hefur áhyggjur af börnum flóttamanna og hælisleitenda.)

Gunnari Braga Sveinssyni er umhugað um börn Samherjamanna. Þau líði fyrir umræðuna. Ekki alls fyrir löngu talaði einn fjölmiðillinn við afkomendur Klaustursmanna, þar af son Gunnars Braga sem eðlilega hafði þótt óþægilegt að heyra skoðun almennings á föður sínum. Hann missti þó samúð lesenda þegar hann tók sérstaklega fram hve ljót orð hefðu verið látin falla um Klausturdóna.

Sonur helsta höfuðpaurs Samherja, Baldvin Þorsteinsson sonur Þorsteins Más Baldvinssonar (sem nú hefur „stigið til hliðar tímabundið“), er eitt þessara barna (ég veit ekki hver hin eru) sem Gunnari Braga verður hugsað til á þessum erfiðu tímum. Í umfjöllun Stundarinnar um Samherja var birt mynd af Baldvin þar sem hann er í hópi innfæddra kvenna í Namibíu. Sömu mynd var varpað upp í Vikunni með Gísla Marteini nú í kvöld en einnig má sjá hana og nokkrar aðrar sama eðlis í Wikileaks skjölunum. Myndirnar sýna nýlenduhugsunarhátt Samherjamanna nokkuð augljóslega. Ég ætla ekki að nefna viðhorfið til kvenna.

Trump notar sér það nú til varnar að segja að fjölskylda sín, og á þá væntanlega við afkomendur sína, líði fyrir umræðuna um hann. Það eru einmitt til myndir af sonum hans á villidýraveiðum, sitjandi fyrir hróðugir með dýrum sem þeir hafa drepið sér til skemmtunar. Myndin sýnir svipað viðhorf og myndin af Samherjasyninum: Sjáið yfirburði okkar yfir náttúru Afríku og fólkinu sem þar býr.

Allt er þegar þrennt er vont

Í gær ákvað borgarráð að leyfa eyðileggingu Elliðaárdalsins. Þeim finnst í lagi að troða 4500 fermetra hlussuhýsi + bílastæðum beint ofaní útivistarsvæði. Svo ekki sé nú talað um raskið og ónæðið meðan á byggingu ferlíkisins stendur. Það eina sem getur komið í veg fyrir þetta er íbúakosning, en ég er reyndar ekkert of bjartsýn á að hún verði haldin né að niðurstaðan verði að hlífa Elliðaárdalnum.

Hvalveiðstoppið stóð stutt yfir. Nú er besti vinur aðal, hann Kristján Júlíusson búinn að gefa hinum Kristjáninum leyfi til að veiða langreyðar næstu fimm ár. Það er með ólíkindum hvað Sjálfstæðisráðherrum rennur alltaf blóðið til styrkveitenda flokksins.

Og svo kom útspil dómsmálaráðherra í kjölfar mótmæla gegn brottvísun barna. Hún hefur af miklum hagleik sett saman reglugerð sem miðar eingöngu að þeim tveimur málum sem í umræðunni hafa verið þessa viku (án samt nokkurra loforða um að þessum tilteknu börnum verði hlíft við brottvísun) — þetta er semsé ekki reglugerð sem breytir stöðu annarra barna sem hafa komið eða eiga eftir að koma hingað. Bara verið að redda sér frá þessu fjölmiðlafári og æstum múgnum. Svo virðist eiga að leggja allt kapp á að — ekki að tryggja börnum sem koma úr erfiðum aðstæðum búsetu hér, nei — fleygja meiri peningum í kerfið svo það virki hraðar og vísi börnum fyrr úr landi áður en þau festa rætur (það er verst greinilega að mati ráðherra), og verða þannig Íslendingum einhvers virði. BURT MEÐ ÖLL BÖRN er stefnan. Samt var ákall mótmælanna í gær: FYRIR ÖLL BÖRN. En auðvitað stóð aldrei til að hlusta á það heldur bara losna undan óvæginni gagnrýni.

Ég hata borgaryfirvöld fyrir að skipuleggja burtu græn svæði í borginni.

Ég hata að óðir peningakallar geti fengið ráðherra til að gefa sér leyfi til að pynta dýr sem eru þaraðauki í útrýmingarhættu.

Ég hata að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að hrekja börn burt.

Við ættum að taka á móti miklu fleiri flóttamönnum, miklu fleiri hælisleitendum. En af öllum þeim sem við eigum ekki að vísa burt hljóta börn að vera efst á lista.

Svei þessari ríkisstjórn og fólkinu sem í henni situr.

Dýraníð og önnur fyrirlitleg framkoma sem ýmist er fordæmd eða sögð alvanaleg

Klaustursvín skemmta sér við að tala ógeðslega um konur og minnihlutahópa. Eru teknir upp og almenningi er brugðið. Klaustursvínin segjast þá steinhissa á sjálfum sér, þeir kannist ekki við svona tal. Síðan stígur foringi hópsins fram og segir að svona tal sé alþekkt, hann hafi oft heyrt það. Aðrir þingmenn gera sig heilaga í framan og þykjast aldrei hafa heyrt annað eins.

Sjómenn skera sporðinn af lifandi hákarli og skemmta sér konunglega við athæfið og hæðast að deyjandi dýrinu. Eru teknir upp og almenningi er brugðið. Útgerðin rekur þá, og sjómannafélagið sver af stéttinni þessar misþyrmingar (en finnst reyndar of harkelegt að segja dýraníðingunum upp störfum). Síðan stígur fram kall, sem bæði hefur verið til sjós og verið útgerðarmaður, sem segir aðfarir þokkapiltanna alvanaleg vinnubrögð.

Það er varla vafi á því að til eru karlmenn (og einstaka kona) sem finnst eðlilegt að tala á um samstarfsfólk sitt og meðborgara með þeim hætti sem Klausturdónarnir gerðu. Einnig er nokkuð ljóst að til er fólk, jafnvel karlmenn, sem myndu aldrei tala svona, varla hugsa á þennan hátt og á það jafnt við um þingmenn sem almenning.

Sömuleiðis er örugglega allur gangur á því hverskonar mannskapur velst um borð, en sennilegt má teljast að skipstjóri og eldri áhafnarmeðlimir hafi mikil áhrif á andann um borð og hvaða vinnubrögð eru kennd. Þeir sjómenn sem sýndu fyrirlitningu sína á öðrum dýrategundum í myndbandinu hafa annaðhvort fengið þau skilaboð á starfsferli sínum að svona hegðun væri í lagi, nú eða þá að þeim hefur tekist að fela sinn innri mann mjög vandlega fram að þessu. (Mitt gisk er að þetta sé ekki í fyrsta sinn sem þeir skemmta sér við að kvelja dýr, burtséð frá hvort einhver um borð vissi um hvernig mann þeir höfðu að geyma.)

Viðbrögð útgerðarinnar, að reka þá, eru fagnaðarefni. Hinsvegar virkaði það svoldið eins og það væri til þess að losna við ásakanir um slíkt hafi tíðkast um borð fram að þessu. Svo má ekki gleyma því að sjómannadagurinn er á sunnudag og þetta mál er ekki gott fyrir stéttina — þegar við eigum öll að vera að dást að hetjum hafsins.

En svo steig fram þessi karlvitleysingur sem er semsagt bæði sjómaður og útgerðarmaður og lýsir þetta eðlileg vinnubrögð, og segir að „það er engan veginn stætt á að reka menn fyrir svona lagað“. Hann átelur strákana reyndar fyrir að hafa fíflast en að öðru leyti „en, allt hitt er vel þekkt. Og ég skal standa uppi í hárinu á hvaða sjómanni sem er sem heldur því fram að svona hafi aldrei gerst.“

Þessi maður ætti auðvitað að ganga í Miðflokkinn sem fyrst. Þar er mikill meðbyr fyrir fólk sem gerir illt verra.

Stórar áhyggjur og litli kisi

Heimurinn er á heljarþröm. Milljón dýra- og plöntutegundir eru í útrýmingarhættu, illa horfir fyrir framtíð mannkyns. Sagt er að börn í dag séu svo óttalsegin vegna þessa við þetta ástand að það minni á hvernig fyrri kynslóðum leið þegar kjarnorkustríð vofði sífelldlega yfir. Við sem höfðum áhyggjur af kjarnorkustríði urðum þó ekki ónæm fyrir ógnunum þeim sem blasa við núna. Öðru nær.

Þessvegna eru nú allar góðar fréttir kærkomnar. Og besta frétt dagsins var þegar fólk mér algerlega ókunnugt endurheimti köttinn sinn eftir rúmlega mánaðar aðskilnað og mikla leit. Sannkallað gleðiefni.

Leslisti vegna ástands

Miðflokkurinn hefur nú bólgnað út í stíl við egó formannsins og er nú orðinn stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á þingi; eina konan í þingflokknum er kona sem sat Klausturfundinn fræga, og eru nú öll Klaustursvínin saman í flokki. Vegna Klaustursvíns varð að skipta um formann umhverfis- og samgöngunefndar og Jón Gunnarsson er nýi nefndarformaðurinn, sem er einhver „eindregnasti stóriðjusinni landsins, svarinn andstæðingur umhverfisverndarsjónarmiða gegnum tíðina“.

Svo ákvað sjávarútvegsráðherra með stuðningi hvalveiðiskýrslu Hagfræðistofnunar að leyfa hvaladráp í fimm ár í viðbót. [Viðbót eftir Silfrið 24.2.2019 þar sem rætt var um þessa ákvörðun sjávarútvegsráðherra sem er í trássi við yfirlýstan vilja VG og umhverfisráðherra, og var í því sambandi minnt var á orð Drífu Snædal, nú forseta ASÍ; að fyrir VG verði ríkisstjórnarsamstarfið „eins og að éta skít í heilt kjörtímabil“.]

Það stefnir í verkfall því ríkisstjórninni fannst nægilegt að minnka skattbyrði láglaunafólks um 6.760 krónur á mánuði en hækkaði ekkert álögur á þá ríkustu til að eiga betur fyrir (veglegri) skattalækkunum. Hér eru nokkur góð dæmi um hvernig verja má þessari miklu búbót:

Hálft mánaðarkort í strætó
Rúmlega hálfan tank af bensíni
Einn innkaupapoka í Bónus
Efri eða neðri part af regnfötum á eitt af börnum mínum
Einn skó
Eina vodkaflösku til að drekkja sorgum mínum
ATH: Þú getur aðeins valið eitt af ofangreindum atriðum, bannað að segja svartur, hvítur, já og nei.

Til upplífgunar er hér bent á nokkrar góðar greinar, pistla og jafnvel gott gys. Lesum til að gleyma!
(Djók, þetta er meira og minna til að ýfa upp erfiðar tilfinningar og efla baráttumóð, ekki veitir af.)

Viðtal við Möggu Stínu í Stundinni 16.2.2019:

„Við höfum búið við þennan nýfrjálshyggjukapítalisma í um fjóra áratugi og mér finnst mér ekki vera stætt á því að sitja bara hjá þegar við kjósum yfir okkur ruglið og græðgisvæðinguna einu sinni enn, sem hefur náð einhverjum hæðum frá síðustu aldamótum, þrátt fyrir hrunið. Staðan núna er orðin alveg eins og fyrir hrun, fólk hreykir sér kannski ekki af því að það sé að éta gull í rísottóinu en þetta er samt allt komið í sama far. Auðvaldið lærði nokkur fágunartrix og þeir sem báru byrðarnar og borguðu brúsann fyrir hrunið eru orðnir fleiri og fátækari, og reiðari.
[…]
Við sem þjóðfélag erum farin að samþykkja ótrúlega sjúka hluti. Við erum 350 þúsund manna samfélag og við samþykkjum að 900 börn búi í ósamþykktu iðnaðarhúsnæði. Við samþykkjum að 4.000 börn búi við fátækramörk. Yfirvöld verða að skilja og bregðast við þeirri staðreynd að þetta er ekki í boði, við getum ekki þaggað þetta rugl niður öllu lengur. Það er ekki hægt að una við þetta. Það dugar ekki fyrir mig að sitja hjá þegar staðan er svona. Það er ekkert annað en ofbeldi að fólki skuli borguð svo lág laun að það geti ekki dregið fram lífið. Ég kalla það ekkert annað en ofbeldi að hið opinbera skuli níðast á öryrkjum, á utangarðsfólki, á fátækum börnum. Það er lögbundinn réttur hvers einstaklings að hafa þak yfir höfuð sér og í sig og á. Fátækt fólk er beitt kerfisbundnu ofbeldi af hálfu hins opinbera.“

Leiðari Jóns Trausta Reynissonar í Stundinni 11.1.2019:

„Okkur er sögð saga um að þau fátækustu meðal okkar á vinnumarkaði muni „stráfella“ fyrirtæki, fella stöðugleikann og fæla burt ferðamenn, með því að biðja um hærri laun.
[…]
Okkur hafði verið seld saga. Söguþráðurinn var sá að við yrðum að lækka skatta á þá auðugustu og lágmarka eftirlit með stórtækum athöfnum þeirra. Ástæðurnar voru einna helst þrjár: 1. Að þeirra hagur væri með beinum hætti okkar hagur, þannig að þess meira sem þeir auðugustu græddu, þess fleiri „brauðmolar“ féllu okkur hinum í skaut. 2. Að auðugasta fólkið flytti peningana sína bara úr landi ef það þyrfti að borga skatta eða sæta tilteknum reglum. 3. Að það væri ósanngjarnt að skattleggja fólkið þar sem það hefði áunnið sér auðæfin.
[…]
Þrátt fyrir að skattar hefðu verið snarlækkaðir á þá auðugustu urðu Íslendingar heimsmethafar í aflandsviðskiptum – engir aðrir af einu þjóðerni færðu viðskipti sín í jafnmiklum mæli í ógagnsætt lágskattaumhverfi skattaskjóla eins og Tortóla, eins og sjá mátti af Panamaskjölunum.

Við reyndum líka að einfalda regluverkið og minnka eftirlitið, til að heilla þá auðugustu, svo þeir yfirgæfu okkur ekki og brytu ekki reglurnar. Það virkaði ekki heldur. Bæði átti sér stað fyrrnefnd ásókn í enn meiri skattaskjól og svo áttu sér stað stórfelld, skipulögð og samræmd efnahagsbrot meðal þeirra sem réðu yfir fjármagnsflæði bankanna.
[…]
Ísland hefur enn í dag ákveðið að hygla stóreignafólki, á sama tíma og varað er við ógninni af lágtekjufólki í húsnæðisvanda.
[…]
Þeim verst settu hafa alltaf verið sagðar leiðbeinandi sögur af afleiðingum athæfis þeirra. „Sælir eru fátækir í anda, því að þeirra er himnaríki. Sælir eru hógværir, því að þeir munu jörðina erfa.“ Samkvæmt söguþræðinum í dag er dyggð þeirra efnaminnstu fyrir andlátið enn að vernda stöðugleikann. Markmið þeirra á þannig í vissum skilningi að vera stöðugur skortur. Helsta einkenni farsælla ríkja og friðsamra samfélaga er hins vegar jöfnuður. Sagan, yfirstandandi þróun og fyrirkomulag gefur lágtekjufólki fullt tilefni til að efast.“

Indriði H. Þorláksson um skattapólitík í Stundinni 22.2.2019:

„Breyt­ingin á almenna tekju­skatt­inum 2009 til 2011 fól í sér fjölg­unar á skatt­þrepum þ.m.t. nýju þrepi fyrir lægstu tekjur en auk þess var per­sónu­af­slátt­ur­inn hækk­aður veru­lega og skattlut­föll í efri þrep­unum og þrepa­skilin ákveðin þannig að skattar lækk­uðu í neðri hluta tekju­ska­l­ans en hækk­uðu í efri hlut­an­um. Þessi breyt­ing var hluti af breyt­ingum á öðrum beinum sköttum ein­stak­linga, þ.e. fjár­magnstekju­skatti og eign­ar­skatti (auð­legð­ar­skatt­i), sem saman mið­uðu að því að flytja skatt­byrð­ina af fólki með lágar tekjur yfir á þá sem hæstar tekjur hafa og mestar eign­ir. Þessu tengd­ist einnig gjald­taka fyrir aðgang að auð­lindum þjóð­ar­innar sem afhentur hafði verið fáum útvöldum og erlendum stór­fyr­ir­tækj­um.
[…]
Frá 2013 hefur aftur sótt í sama horf. Auð­leg­ar­skattur var aflagð­ur, veiði­gjöldin lækk­uð, álver­unum gef­inn eftir orku­skatt­ur­inn og geta þau því flutt út enn meiri hagnað án skatta. Skatt­leys­is­mörk og skil skatt­þrepa, nema það efsta, voru látin drag­ast aftur úr launa­þróun og þótt hækkun fjár­magnstekju­skatts­ins hafi verið látin standa og í hana bætt lít­il­lega hefur þró­unin orðið sú að síauk­inn hluti tekna kemur fram sem fjár­magnstekjur eða er lok­aður inni í eign­ar­halds­fé­lögum og kemur alls ekki til skatt­lagn­ingar vegna laga­á­kvæða um einka­hluta­fé­lög og skatt­lagn­ingu þeirra. Skatt­lagn­ing raun­veru­legra fjár­magnstekna er því bæði lítil og götótt. Við þetta bæt­ist að sjálf­taka for­stöðu­manna fyr­ir­tækja, einkum fjár­mála­stofn­ana, kommiss­ara hags­muna­sam­taka, svefn­bæja­stjóra o.fl. er að koma á áður óþekktum launa­mun í sam­fé­lag­inu. Hin efna­hags­lega gliðnun sem fram kemur í söfnun auðs á fáar hendur og mis­skipt­ing tekna ásamt með­vit­aðri og ómeð­vit­ari mis­skipt­ing skatt­byrði er bak­sviðið fyrir kröfum verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og kallar á rót­tækar breyt­ingar á skatt­kerf­inu. Dúsa dugar skammt.“

Baksíðupistill Steinunnar Stefánsdóttur um „öfgafemínisma“ í Mannlífi 22.2.2019:
„Meðan hugtökin femínismi og femínisti voru að síast inn voru þau iðulega notuð sem skammaryrði en eftir því sem þau náðu meiri útbreiðslu og sátt varð um notkun þeirra varð máttlausara að reyna að festa skömm við þessi hugtök. Og þá urðu til hugtökin öfgafemínismi og öfgafemínisti.
[…]
Því er oft haldið fram að í femínisma felist að konur vilji taka völd. Það er bæði rétt og ekki rétt. Femínistar vilja að valdastólar vítt og breitt og í öllum lögum samfélagsins séu skipaðir konum til jafns við karla og þar sem slíkir stólar hafa verið skipaðir fleiri körlum en konum fram til þessa þá felst auðvitað í því að einhverjum körlum sem í óbreyttum heimi hefðu hlotnast völd munu verða af þeim. Í þessu samhengi er samt mikilvægt að hafa í huga að konur og karlar eru ekki tvö lið sem berjast hvort gegn öðru því öll erum við bara fólk, fólk sem hlýtur að eiga sama rétt og sömu möguleika, óháð kyni. Það eru nú allar öfgarnar.“

Leiðari Steingerðar Steinarsdóttur um kynferðisofbeldi, vændi og áfallastreituröskun í Mannlífi 15.2.2019:

„Ég man að þegar ég var barn var mér sögð saga af kennara sem barði reglulega þrjá drengi úr nemendahópi sínum. Þetta voru bræður og mjög uppvöðslusamir. Þegar tekið var á kennaranum fyrir þetta og honum bannað að slá drengina sagði hann: „Þeir eru barðir heima og skilja ekki annað.“ Ég man enn hvað þetta stakk mig í hjartað. Tíu ára gömul skildi ég að það er enn verra ofbeldi að níðast á þeim sem aðrir hafa þegar brotið niður en að ráðast gegn manneskju er stendur sterk á svellinu.

Mikið vona ég að réttlætiskennd og dómgreind annarra samborgara minna sé svipuð og þeir skilji að með því að notfæra sér neyð og vanlíðan konu í vændi er verið að beita hana síendurteknu ofbeldi. Og að sá dagur renni upp að eftirspurn eftir vændi í okkar samfélagi þurrkist upp.“

Grein eftir Gunnar Hrafn Jónsson í Stundinni 27.1.2019 um þá sem eru viðkvæmir fyrir viðkvæmni. Útgangspunkturinn er Gillette auglýsingin sem (sumir) karlmenn álitu árás á karlmennskuna.

„Menningarstríð geisar í hinum vestræna heimi, þar sem tekist er á um grundvallargildi á tímum fjölmenningar og réttindabaráttu. Birtingarmyndir þessara átaka eru margar og fjölbreyttar í dægurmenningunni en rauði þráðurinn er oftar en ekki sjálfsmynd ungra karlmanna.
[…]
Stór, hávær og vaxandi hópur ungra karlmanna á netinu skilgreinir sig pólitískt til hægri og hefur mjög sterkar og íhaldssamar skoðanir á því sem þeir álíta óæskilegar breytingar á bæði samfélagsmynstri og dægurmenningu Vesturlanda. Kjarninn í þessari hugmyndafræði er oftar en ekki andstaða við allt sem tengist femínisma, menningarlegri fjölbreytni og auknu tilliti til hinsegin fólks í samfélaginu. Þessi hreyfing hefur meðal annars verið afdráttarlaus í stuðningi sínum við Donald Trump.

Það er ekki hægt að tala um þessi menningarstríð án þess að minnast á hugtakið menningar-marxisma sem fyrrnefndur Jordan Peterson hefur meðal annars haldið á lofti. Þetta fyrirbæri er það sem Social Justice Warriors eru sagðir vera að berjast fyrir og það sem ógnar hvítum karlmönnum nútímans svo mjög.

Þeir sem berjast gegn menningar-marxisma kvarta mikið undan viðkvæmni og PC-menningu sem tröllríði öllu nú til dags. Þeir segja að vinstrið hafi tapað hugmyndafræðilega með falli kommúnismans en sé nú að reyna að smygla sér aftur til áhrifa undir yfirskini samkenndar. Hið raunverulega markmið með femínisma og réttindabaráttu minnihlutahópa sé að endurmóta samfélagið eftir höfði marxista.

„Sú hugmynd, að konur hafi verið kúgaðar í gegnum söguna, er hræðileg kenning,“ segir Peterson. „Hugmyndin um að hvítir njóti forréttinda er lygi marxismans.“ Þá segir hann að þeir sem trúi á tilvist transfólks séu jafn slæmir og þeir sem trúi á flata jörð.

Frá þessum sjónarhóli eru það marxistar í skúmaskotum samfélagsins sem stunda kúgun og fasisma með því að neyða sínar skoðanir upp á aðra. Breytt samfélagsgerð og róttækar breytingar á hugmyndafræði síðustu áratugi séu þannig hluti af samsæri frekar en félagsfræðilegri þróun sem hefur átt sér stað samtímis um öll Vesturlönd.
[…]
Fylgjendur kenninga um menningar-marxisma hafa í dag flestir afneitað þessum eldri hugmyndum eða útfært þær á nýjan hátt sem sniðgengur meintan þátt gyðinga í samsærinu. Bandaríski stjórnmálamaðurinn Pat Buchanan og norski hryðjuverkamaðurinn Anders Behring Breivik eru meðal þeirra sem hafa varið miklu púðri í að aðlaga þessa hugmyndafræði að nútímanum með skrifum sínum.
[…]
Lind vildi meina að kommúnistar hefðu notað menningar-marxisma til að grafa undan bandarískum gildum áratugum saman. Meðal annars væri hippamenningin runnin undan rifjum marxista og friðarhreyfingar almennt. Menningar-marxista sagði hann róa öllum árum að því að tryggja yfirráð femínista, hinsegin fólks og blökkufólks í vestrænu samfélagi. Það væri gagngert hugsað til að veikja þessi samfélög að innan og innleiða alræðishyggju.“

Öðruvísi og skemmtilegur og fróðlegur leiðari Kjartans Hreins Njálssonar í Fréttablaðinu 5.2.2019:

„Árið 2019 er alþjóðlegt ár lotukerfisins. Flest þekkjum við lotukerfið – þessa undarlegu kassaröð sem hékk á vegg í skólastofunni sem stolt yfirlýsing um að hér væru sannarlega vísindi stunduð – en fæst höfum við freistað þess að raunverulega skilja skammstafanirnar, loturnar og gildisrafeindirnar sem mynda grundvöll þessa sögulega afreks mannsandans sem lotukerfi Rússans Dmítrí Mendelejev er.
[…]
Breski heimspekingurinn Bertrand Russell komst að þeirri vafasömu niðurstöðu eftir að hafa kynnt sér eiginleika joðs og áhrif efnisins, eða skort þess í líkamanum, á gáfnafar einstaklinga, að ómögulegt væri að aðskilja sálina frá líkamlegum ferlum. Þannig væri andlegt líf mannskepnunnar, heilsa hennar og allur sá harmur sem hún upplifir í raun ekkert nema lotukerfið.“

Sá hinn sami Kjartan Hreinn skrifaði leiðara 22.1.2019 þar sem hann gagnrýndi skýrslu Hagfræðistofnunar um hvalveiðar, og sagði þá m.a.:

„Jafnframt er ómögulegt að horfa fram hjá siðferðilegum álitamálum þegar hvalveiðar eru annars vegar. Ef hægt er að velta upp hugmyndum um lagasetningu til að sporna við hryðjuverkastarfsemi róttækra náttúruverndarsinna, líkt og gert er í skýrslunni, þá ætti sannarlega að vera hægt að fjalla um ný vísindi um vitsmuni þessara spendýra og margslungið hegðunarmynstur.

Skýrslan dregur óneitanlega dám af þeirri skaðlegu og aldagömlu hugmynd að manneskjan sé á einhvern hátt ofar öðrum lífverum sett. Að náttúran sé auðlind sem óhætt sé að hagnýta út í hið ýtrasta. Blessunarlega eru slíkar hugmyndir á undanhaldi. Það að einblína aðeins á stofnstærð eða heildaráhrif og hundsa velferð hvers einstaklings er vitnisburður um bjagað gildismat, það gengur þvert gegn nútíma þekkingu og á lítið erindi í upplýsta umræðu um samspil mannskepnunnar og náttúrunnar.“

Að lokum þetta: Af einhverjum orsökum var ekki sagt múkk um það hér á blogginu þegar Auður Ava Ólafsdóttir fékk bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs síðastliðið haust. Líklega hefur fögnuðurinn yfir þessum tíðindum sent blogghöfund í ótímabundið blakkát. En lesið Ör, og lesið auðvitað líka Ungfrú Ísland og lesið allar hinar bækur Auðar Övu.

Óseðjandi hungur svifétandi stórhvela og hin mikla ógn sem stafar af hryðjuverkum umhverfisverndarsinna

Eftir að hafa lesið fréttir um skýrslu Hagfræðistofnunar og séð Kastljósþátt kvöldsins þar sem Rannveig Grétarsdóttir formaður Hvalaskoðunarsamtaka Íslands mætti Oddgeiri Á Ottesen höfundi skýrslunnar sem er einnig varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, hef ég tvær spurningar.

Hvernig rata hryðjuverk — og það hryðjuverk náttúruverndarsamtaka, svo algeng sem þau nú eru — yfirleitt inní skýrslu um þjóðhagsleg áhrif hvalveiða?

Er öruggt að Hallur Hallsson hafi ekki skrifað skýrsluna að hluta eða öllu leyti?

Dagur íslenskrar náttúru

Á degi íslenskrar náttúru er ágætt að rifja upp nokkrar hættur sem náttúru landsins stafar af manna völdum.

Virkjanir eru fyrirhugaðar í Hvalá á Ströndum, Þjórsá (Hvammsvirkjun; Skipulagsstofnun telur umhverfisáhrifin „áhrif á landslag verulega neikvæð og áhrif á ferðaþjónustu og útivist talsvert neikvæð“ en hreppsnefnd Skeiða- og Gnúpverjahrepps og Landsvirkjun skella skollaeyrum við því og ætla bara víst að virkja) og síðast en ekki síst í annarri hverri sprænu sem er ekki innan rammaáætlunar. Ágætt er að lesa grein Ólafs Hallgrímssonar sem hann skrifaði [Frbl. bls. 26] í tilefni af tíu ára afmæli Kárahnjúkavirkjunar, og nefnist greinin: Höfum við gengið til góðs?

Dýrin
Fuglum landsins er bráður bani búinn næstu mánuði: gæsir og rjúpur verða drepnar í stórum stíl.
Hreindýraveiðar, þar á meðal á nýkelfdum kúm.
Hvalveiðar, þar á meðal á kálffullum kúm. Einnig eru drepin blendingsafkvæmi sem eiga annað foreldri sem er af þeirri tegund sem bannað er að veiða.

Laxeldi í sjókvíum
Áður hefur nokkuð verið skrifað um sjókvíaeldi hér á blogginu en um hríð var algerlega gefist upp á að færa allt til bókar (þ.e.a.s. bloggs) sem rætt og ritað er með og gegn því að norskur eldislax sé alinn í sjókvíum við Íslandsstrendur. Hér verða þó rifjaðar upp nokkrar fréttir undanfarinna mánaða og nokkur athyglisverð ummæli.

Í tilefni dagsins er þó viðeigandi að byrja á ársgömlum skrifum Ómars Ragnarssonar, en það er engin tilviljun að dagur íslenskrar náttúru er haldinn á afmælisdegi Ómars. Hann tekur þannig til orða:

„Það hefur margoft komið fram hjá andófsmönnum gegn hömlulítilli gróðafíkn innlendra og erlendra sjókvíaeldismanna, að málið snúist um það að rækta geldfisk og færa eldið úr sjókvíum þar sem sleppingar hafa reynst óviðráðanlegar.

Og að unnendur laxveiða séu ekki á móti laxeldi í samræmi við nýja tækni og kröfur, sem gerðar væru í staðinn fyrir hið skaðlega og úrelta sjókvíaeldi.

En sjókvíafíklarnir breiða kyrfilega yfir þetta atriði í málflutningi sínum.“

Dr. Kjetil Hindar rannsóknastjóri norsku Náttúrufræðistofnunarinnar í Þrándheimi birti pistil á þjóðhátíðardegi þarlendra og allt það sem hann sagði í þeim pistli er mikilvægt. Ekki síst vegna þess að rannsóknir hans á erfðablöndun milli eldislax og villts lax hafa verið rangtúlkaðar. Hið rétta er að

„Stýrðar tilraunir í náttúrulegum árkerfum í Noregi og Írlandi sýna að áhrif eldislaxa á villta stofna geta komið fram samstundis. Áhrifin geta falið í sér erfðafræðilegar og lífsögulegar breytingar og samdrátt í fjölgun viðkomandi stofna. Þetta gerist þrátt fyrir að hver eldislax hafi takmarkaða hæfileika til að komast af í náttúrunni.“ Lesið meira hér.

Þess má geta að í maí var sýnd heimildarmynd um reynslu Norðmanna og Skota af fiskeldi. Blogghöfundi tókst af einskærum klaufaskap af missa af sýningu myndarinnar og er því ekki dómbær á gæði hennar eða áhrifamátt, en hún hlaut ekki góða dóma hjá Einari K Guðfinnssyni formanni Landssambands fiskeldisstöðva.

Stundin fjallaði 22. júní um kaup á laxeldiskvóta í Noregi, þar sem Arnarlax keypti kvóta á 5 milljarða, en Arnarlax framleiðir 8.000 tonn á Íslandi og greiðir ekkert til íslenska ríkisins fyrir laxeldisleyfin. Þar segir:

„Ef Ísland myndi selja laxeldisfyrirtækjum á Íslandi leyfi á sama verði og á uppboðinu í Noregi þá myndi íslenska ríkið fá milljarða króna í kassann. Verðið fyrir 8 þúsund króna framleiðslu Arnarlax myndi til dæmis vera nærri 20 milljarða króna ef sama verð yrði greitt fyrir framleiðsluleyfin á Íslandi og í Noregi.“

Fyrirsögn í Fréttablaðinu 28. júní: „Laxeldisfyrirtæki þurfa að eitra fyrir laxalús í Tálknafirði og Arnarfirði. Laxalús er orðin svo mikil í Tálknafirði og Arnarfirði að nota þarf eitur til að drepa hana. Hitastig sjávar ekki eins mikil vörn gegn laxalús og talið var.“
Sagt er frá því í fréttinni að

„Á vef Landssambands fiskeldisstöðva (LF) kemur fram að í íslensku fiskeldi hafi aldrei verið notuð lúsalyf og að hin skaðlega lús eigi erfitt uppdráttar hér á landi vegna lágs hitastigs sjávar. Ljóst er að laxalúsin hefur lifað af síðustu tvo vetur og hefur valdið fyrirtækjum búsifjum.“

„Jón Örn Pálsson sjávarútvegsfræðingur segir þetta staðfestingu á því að hitastig sjávar að vetri til sé ekki nægileg vörn gegn laxalúsinni. „Þessar fréttir staðfesta þetta. Talning á lús staðfestir að lúsinni fækkar ekki. Hún hins vegar fjölgar sér ekki á köldum vetrum. Nú er hins vegar spurning hvað fiskeldisfyrirtækin gera til að hvíla staðina,“ segir Jón Örn.“ 

5. júlí skrifaði Magnús Ólafsson frá Sveinsstöðum í Vatnsdal áhugaverða grein um stofnun veiðifélag Vatnsdalsár og þá búbót sem útleiga lax- og silungsveiðihlunninda er í sveitum landsins, og segir hann árnar vera lífgjafa sveitanna. 5. júlí skrifaði Magnús Ólafsson frá Sveinsstöðum í Vatnsdal áhugaverða grein um stofnun veiðifélag Vatnsdalsár og þá búbót sem útleiga lax- og silungsveiðihlunninda er í sveitum landsins, og segir hann árnar vera lífgjafa sveitanna.

„Ég fullyrði að meirihluti þessara jarðeigna er í eigu þeirra sem búa í sveitunum. Bak við þessa jarðeigendur eru fjölskyldur sem lifa og starfa í sveitinni, á sama hátt og fjölskylda afa og ömmu gerði um og eftir árið 1930. Ég er ekki viss um að ég nyti þeirrar ánægju að sjá þrjú barnabörn vaxa úr grasi á bökkum Vatnsdalsár ef tekjurnar af veiðunum hefðu ekki ávallt skipt sköpum í búsetu í dalnum.“ Niðurlagið hljóðar svo: „Við óttumst að hömlulítið fiskeldi í sjókvíum geti spillt lífríki ánna og þar um leið lífi og búsetu í sveitum Húnaþings, Borgarfjarðar og raunar byggðum um land allt.“

Séra Gunnlaugur Stefánsson formaður Veiðifélags Breiðdæla skrifar 12. júlí um laxeldi í Berufirði sem er á vegum Fiskeldis Austfjarða en „í meirihlutaeigu norskra eldisrisa“. Full ástæða er til að lesa allan pistil Gunnlaugs en hér vænn skammtur:

„Samkvæmt upplýsingum frá Matvælastofnun var þar 1,1 milljón laxa í tíu opnum sjókvíum. Álitið er að hrygningarstofn villtra laxa sé um 100 þúsund fiskar á Íslandi. Eldisfiskarnir í Berufirði eru frjóir og af norskum stofni. Bannað er í Noregi að nýta framandi stofna í eldi.



En Fiskeldi Austfjarða hefur enga heimild í leyfum í þessu eldi fyrir laxi af norskum uppruna. Það er klárt lögbrot og sambærilegt við að kúabændur færu að flytja inn norska erfðavísa án leyfis til að nýta í ræktun íslenskra kúa – og látið átölulaust. Sömuleiðis hefur Fiskeldi Austfjarða enga heimild í leyfum til að losa fosfór í sjóinn sem er uppistaðan í mengandi úrgangi frá eldinu. Þá hefur þessi eldisiðja aldrei farið í umhverfismat. Hvernig er hægt að taka mark á opinberum eftirlitsstofnunum sem láta þetta allt viðgangast eða er verið að hygla eldisiðjunni umfram aðra?

Laxeldið í Berufirði hefur orðið fyrir alvarlegum áföllum. Í desember gekk bálviðri yfir Austfirði með kuldatíð í kjölfarið og lagðist hart á eldið. Samkvæmt lýsingum Matvælastofnunar þá losnaði um festingar í einni kví, 285 tonn af laxi sýktust og var slátrað og voru urðuð að stærstum hluta á landi.



Nú hefur það gerst eftir hvassviðri, sem gekk yfir Austfirði um miðjan júní, að stórar laxatorfur sáust á stökki í Hvítárvík 21. júní og aftur í Fossárvík 29. júní, en báðir staðir eru skammt innan við eldiskvíarnar í Svarthamarsvík í Berufirði. Reynslan staðfestir að eldisfyrirtækin tilkynna ekki um slysasleppingar fyrr en þær eru öllum ljósar seint og um síðir. Laxatorfur við strendur Berufjarðar hljóta að beina augum að eldiskvíunum og slysasleppingum þaðan. Þetta hefur verið tilkynnt Fiskistofu, en óhægt er um vik með eftiráeftirlit, þegar strokufiskur hefur dreift sér um allan sjó.“

Og Gunnlaugur segir það sama og margir aðrir:

„Alls staðar í veröldinni, þar sem laxeldi fer fram í opnum sjókvíum, sleppur fiskur. Það hefur reynslan líka staðfest hér á landi. Þess vegna vekur furðu hjá fagfólki á alþjóðavettvangi, að íslensk stjórnvöld skuli leyfa opnar sjókvíar með frjóum fiski af framandi stofni í nýju fiskeldi í stað þess að allt eldi fari í lokuð kerfi með geldfiski.“

Svo tóku veitingahús í Reykjavík sig til og tilkynntu að þau hygðust sniðganga lax úr sjókvíaeldi og taka þátt í baráttu gegn slíkri framleiðslu.

Talsmaður Landssambands fiskeldisfyrirtækja og fyrrverandi þingforseti Einar K Guðfinnsson „segir yfirlýsingar nokkurra veitingamanna ekki valda þeim áhyggjum“.

En í sömu frétt og Einar Guðfinnsson blæs á veitingamenn sem séu eiginlega lélegir kúnnar hvorteðer, allavega miðað við stórar verslunarkeðjur í útlöndum, kemur fram að það gengur illa fyrir Arnarlax að fá alþjóðlega vottun fyrir sjálfbæra samfélags- og umhverfisvæna sjávarvöruframleiðslu.

„Nú stendur yfir vottunarferli vegna eldisins í Tálknafirði og í kjölfarið fara hin eldissvæði fyrirtækisins í gegnum sama ferli.

Hinn 4. júlí síðastliðinn birti ASC skýrsludrög þar sem gerðar eru athugasemdir við ýmsa þætti í framleiðsluferli fyrirtækisins sem uppfylla ekki skilyrði vottunarinnar. Dauði fugla og annarra dýra í návígi eldisins er tíðari en staðlar vottunarinnar leyfa og engar upplýsingar liggja fyrir um viðbrögð eða fyrirbyggjandi aðgerðir fyrirtækisins til að koma í veg fyrir fleiri slík tilvik. Tíðni óútskýrðs laxadauða (22 prósent hjá Arnarlaxi) er einnig of há til að uppfylla skilyrði vottunaraðilans.

Þá fer umfang lúsavandans einnig upp fyrir leyfilegt viðmið og skortur er á að áhrif hans á villta laxastofninn hafi verið rannsökuð.

Öryggisáætlunum um borð í þjónustubátum við eldið er einnig ábótavant; þær ýmist ekki fyrir hendi eða ekki aðgengilegar.“

Og til að gera langa sögu stutta þá fékk Arnarlax í Tálknafirði ekki þessa alþjóðlegu gæðavottun. „Neikvæð staða lífríkis á botni Tálknafjarðar, tíðni laxadauða í kvíum og umfang lúsavandans eru helstu ástæður þess að sú kynslóð sem nú er alin í laxeldi Arnarlax í Tálknafirði fær ekki ASC-vottun.“ 

24. ágúst sagði Fréttablaðið frá því að auglýsingar gegn sjókvíaeldi hafi verið fjarlægðar úr Leifsstöð.

6. september. Þótt Einar Guðfinnsson hafi sagt að fiskeldisfyrirtæki kipptu sér ekki upp við sniðgöngu einstakra veitingastaða á eldislaxi var Arnarlax með ás uppi í erminni. Kokkar vöknuðu upp við vondan draum: Arnarlax var orðinn styrktaraðili kokkalandsliðsins. En matreiðslumenn sögðu sig úr klúbbi matreiðslumeistara (sem samdi við Arnarlax) og fjórtán landsliðsmenn ákváðu að hætta frekar í landsliðinu heldur en vera í samstarfi við laxeldisfyrirtækið, og svo fór að samningnum við Arnarlax var rift. Þetta er með snautlegri ímyndarhressingarherferðum.

8. september. Umhverfisstofnun bíður með áminningu á meðan Arnarlax sækir um undanþágu.

„Tveir landeigendur í Arnarfirði hafa ítrekað krafist aðgerða af hálfu Umhverfisstofnunar vegna meintra brota á starfsleyfi Arnarlax á svæðinu. Þeir hafa nú kvartað til umhverfisráðuneytisins vegna þeirrar málsmeðferðar sem brot Arnarlax á starfsleyfi hafa fengið hjá stofnuninni.

Arnarlax tæmdi sjókvíar við Hringsdal í Arnarfirði 7. mars síðastliðinn og hóf útsetningu seiða þar á ný þremur mánuðum síðar, 6. júní. Þetta fer í bága við starfsleyfi fyrirtækisins en í því segir að eldissvæði skuli hvíla milli eldislota að lágmarki í sex til átta mánuði. Hvorki virðist deilt um brotin af hálfu Umhverfisstofnunar né Arnarlax.“

„Ari Wendel, annar landeigendanna, hefur staðið í stappi við Umhverfisstofnun vegna málsins frá því seiðin voru sett út í vor. Þeir hafa krafist þess að starfsemin verði stöðvuð og seiðin verði flutt burt úr kvíum tafarlaust til að svæðið fái fullan hvíldartíma samkvæmt starfsleyfinu. Ari segir að eitt stærsta æðarvarp á Vestfjörðum sé nokkur hundruð metra frá kvíastæðinu og aukin botnmengun og brot á hvíldartíma geti haft neikvæðar afleiðingar fyrir æðarfuglinn, fæðu hans og annað lífríki á svæðinu.

„Það sem okkur finnst svo sérkennilegt er að eftirlitsstofnanir skuli ekki bregðast við heldur sýna þeim meðvirkni sem stofnunin á að hafa eftirlit með og vera í rauninni að hjálpa þeim við að finna svigrúm til að brjóta reglurnar og starfsleyfið,“ segir Ari en þeir hafa kvartað undan málsmeðferð stofnunarinnar til Umhverfisráðuneytisins en ekki enn fengið viðbrögð.“

11. september, frétt um laxalús: Dæmi um sáramyndun og slæm áhrif á velferð vegna lúsarinnar. Arnarlax og Artic Sea Farm hafa samtals í fjórum tilvikum frá árinu 2017 notað lúsaeitur, bæði til að baða laxfiska sem og að gefa þeim lyfjafóður. Dæmi eru um mjög lúsugan fisk og hefur lúsin haft neikvæðar afleiðingar á velferð dýranna.

Þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar fiskeldisfyrirtækja um að fiskar sleppi næstum aldrei og ef þeir sleppa náist þeir strax og ef þeir nást ekki strax þá synda þeir ekki langt og lifa ekki lengi, syndi allsekki upp í ár og eignist enn síður afkvæmi. En samt er það svo að eldislax hefur veiðst á stöng í ám. Í Vatnsdalsá hafa veiðst eldislaxar, þar af einn sem veiddist í byrjun september (veiðimaðurinn var sá hinn sami og sagði sig úr klúbbi matreiðslumeistara), og í frétt 14. september segir frá því að tveir laxar sem bera öll merki þess að vera ættaðir úr sjókvíaeldi hafi veiðst í Eyjafjarðará. Eyjafjörður er, eins og segir í fréttinni, nokkuð langt frá sjókvíaeldi. Þess má geta að ein ástæða þess að laxeldiskvíarnar eru einkum á Vest- og Austfjörðum er að þá séu þær langt frá laxám og sé því bara allsengin hætta á að eldislax komist í kynni við villtan lax. Nema auðvitað kann eldisfiskur að synda, þótt uppeldi í sjókvíum gefi ekki mikið færi á löngum sundæfingum.

Ekki er allur eldisfiskur lax. Í gær birtist frétt um fyrirhugað eldi á regnbogasilungi í Fáskrúðsfirði. Náttúruverndarsamtök Íslands og veiðifélög eru á móti fiskeldinu því það muni stofna villtum stofnum í hættu, en úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur gefið grænt ljós á starfsleyfi. Sérstaklega er skemmtilegt að sagt er að „ekki séu skilyrði fyrir því að laxalús þrífist á Austfjörðum“. Ekki frekar en á Tálknafirði, eða hvað?

Læt ég þá tali um fiska í náttúru Íslands lokið að sinni. Mæli hinsvegar með nýrri bók með úrvali greina um sambúð lands og þjóðar eftir Halldór Laxness, hvar má lesa hina stórgóðu grein Hernaðurinn gegn landinu.

Okkar allra bestu menn á staðnum til að standa vörð um hagsmuni ... Kristjáns

Fyrir sjö árum gengu fulltrúar Íslands, Noregs og Japans gengu út af fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins og komu með því móti í veg fyrir að greidd yrði atkvæði um tillögu Brasilíu og Argentínu um stofnun griðasvæðis hvala í Suður-Atlantshafi. Þetta þótti okkar fulltrúa á staðnum betra heldur en „spilla andrúmsloftinu í ráðinu“*, með svona asnalegri tillögu sem engar alvöru hvalveiðiþjóðir taka undir hvorteðer.

Fyrir þremur árum síðan var birtur pistill hér á blogginu um breska sjónvarpsþætti þar sem fjallað var um hvalveiðar í Suður-Íshafi. Án þess að ég hafi séð á korti hvar nákvæmlega þetta fyrirhugaða griðasvæði ætti að vera, þykir mér líklegt að það sé á svipuðum slóðum og sögusvið þáttanna.

Þessa dagana stendur yfir fundur Alþjóðahvalveiðiráðsins og í þetta sinn var kosið um tillöguna um griðasvæði sem Brasilía lagði fram, eins og það hefur gert á hverju ári síðan 2001. 39 ríki studdu tillöguna en 25 kusu gegn. Tillagan féll þar sem tvo þriðju hluta þarf til að samþykkja tillögur í alþjóðahvalveiðiráðinu. Ísland, Noregur, Rússland og Japan voru meðal þeirra sem kusu gegn griðasvæði fyrir hvali í Suður-Atlantshafi.

Japanir ætla síðar í vikunni að reyna að fá það í gegn að banni við hvalveiðum í atvinnuskyni verði aflétt. Og á þar eflaust dyggan bandamann hjá fulltrúum Íslands í ráðinu.

Íslensk stjórnvöld hljóta að skipa í þetta ráð, eða hvað?** Þessi sömu íslensku stjórnvöld sem eru undir forsæti flokksformanns sem leiðir flokk sem þykist í orði kveðnu vera á móti hvalveiðum. En stjórnvöld þessi eru samt tilbúin að horfa uppá (og jafnvel fagna) Kristján í Hval drepa hvern hvalinn á eftir öðrum — en ætla að skoða að loknum veiðum hvort þær hafi verið sjálfbærar og borgi sig fyrir Ísland að leyfa honum að halda þessu sporti áfram. Og nú er beinlínis komið í veg fyrir að hvalir verði látnir í friði í Suður-Atlantshafi.

Enn á að drepa. Enn á að standa með drápum. Enn á að standa að drápum.


___
* Það hefur ekki komið fram hver sé fulltrúi Íslands, hugsanlega er það enn forstöðumaður Hafréttarstofnunar Íslands.

** Hafréttarstofnun var stofnuð af Háskóla Íslands, utanríkisráðuneytinu og sjávarútvegsráðuneytinu. Hafréttarstofnun Íslands er rannsókna- og fræðslustofnun á sviði hafréttar við Háskóla Íslands sem lýtur sérstakri stjórn og hefur sjálfstæðan fjárhag. Er fulltrúi Hafréttarstofnunar þá á vegum íslenska ríkisins eða kaupir Kristján Loftsson þjónustu af stofnuninni?

Kálfafull langreyður drepin fyrir Kristján

Drógu kálfafulla langreyði í land. Bara í alvöru. Frétt Vísis sýnir hvar fóstrið er dregið úr augsýn, enda stóðu yfir mótmæli hvalveiðiandstæðinga og ekki heppilegt að hafa vitni yfirleitt að þessu óhæfuverki.

Vonandi er Kristján Júl sjávarútvegsráðherra ánægður með sig núna. Vonandi er Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra ánægð með sig núna.

Kristján Loftsson mun auðvitað sofa vel í nótt sem endranær.


———
[Viðbót] Fram hefur komið að „Algengt er að langreyðarkýr sem skotnar eru hér við land á sumrin séu kelfdar og eigi nokkra mánuði eftir af meðgöngu.“

Lestur fjölmiðla um verslunarmannahelgi

Stundin er í nýjasta tölublaði sínu með áhugaverða og ítarlega (og á köflum dapurlega) úttekt á störfum ræstingafólks. Diljá Sigurðardóttir tók viðtöl ásamt því að fara í vettvangsrannsókn

„hjá stærsta ræstingafyrirtæki landsins, ISS sem nú heitir Dagar, en þar starfa um 800 manns. Fyrirtækið er að mestu í eigu fjölskyldu fjármálaráðherra, sem var fyrir mistök skráður sem stjórnarmaður um tíma, bræðranna Benedikts og Einars Sveinssona og hefur vakið athygli fyrir að skila gríðarlegum arði á sama tíma og þeir ástunda undirboð á ræstingum. Í fyrr bauð fyrirtækið lægsta tilboð í 76 prósenta tilvika, og þótt hagnaður hafi dregist saman á milli ára fengu hluthafar engu að síður 759,7 milljarða arð“.[?]

Á árum áður hafði Dilja unnið við ræstingar og þekkir því vel til í þessum heimi þar sem erlent vinnuafl er í miklum meirihluta, illa borgað, vinnuþrælkað og ósýnilegt. Titill úttektarinnar er enda „Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins“.

Illugi Jökulsson skrifaði einnig í Stundina pistil um sýknudóm yfir stuðningsfulltrúa Barnaverndar sem ákærður var fyrir að misnota fimm einstaklinga á barnsaldri. Maðurinn neitaði öllum sakargiftum staðfastlega og það var nóg til að hann var sýknaður, enda þótt vitnisburður hvers og eins þeirra sem hann braut á væri trúverðugur. Þessi dómur er hneyksli og ég tek undir með Illuga sem er því feginn að honum verður áfrýjað.

Leiðari Stundarinnar er að þessu sinni skrifaður af Ingibjörgu Dögg Kjartansdóttur og fjallar hún þar um „sjálfsmynd þjóðar sem lætur selja sér hugmyndina um að Ísland sé best í heimi“. Frábærlega vel skrifað og snjallt.

Ole Anton Bieltvedt skrifaði pistil í Fréttablaðið um ímynd Íslands og segir merki þess dregið niður í svaðið vegna þess hve dýra-, náttúru-, og umhverfisvernd er á lágu plani. „Ný og góð lög hafa reyndar verið sett, en lítið eða ekkert er eftir þeim farið.“ Þarfur pistill þar sem hvalveiðar koma allmikið við sögu.

„Af 50 langreyðum, sem vorum veiddar 2014, þurftu 8 að heyja lífsbaráttu í allt að 15 mínútur, þar sem stálkló skutuls reif og tætti innyfli, líffæri og hold dýranna, í heiftarlegum átökum og kvalræði, þar til yfir lauk.“

Það er von að Ole Anton spyrji: „Er einhver glóra í því, að við látum „einn mann“ draga ímynd og orðspor landsins – merkið okkar allra; Ísland - niður í svaðið?“

Steypireyður og mýldir fyrrverandi andstæðingar hvalveiða

Hvaladráparar komu með dauðan hval að landi sem gæti verið steypireyður eða kannski afkvæmi steypireyðar og langreyðar. Hvergi í heiminum er leyfilegt að veiða steypireyði, sem er stærsta dýr jarðar og í útrýmingarhættu. Það er hinsvegar ekki stranglega bannað að drepa hval sem er 50% steypireyður og því heldur Kristján í Hval því fram að þetta hljóti að vera blendingshvalur sem ekki liggi blátt bann við að veiða.

Framkvæmd verður DNA-rannsókn á sýnum úr dýrinu í haust og því verður ekki skorið endanlega úr um hvaða tegund dýrið er fyrr en þá. Fær ekki Kristján örugglega að taka sýnið og geyma það heima hjá sér þangað til fjölmiðlar hafa gleymt öllu um málið?

Eins og það sé ekki nógu slæmt að hugsanlega hafi alfriðað dýr verið drepið, og heimspressan æf, þá eru viðbrögð íslenskra stjórnvalda ömurleg. Þegar ég segi stjórnvalda þá á ég við vinstrigrænu ráðherrana sem áður voru á móti hvalveiðum en vilja nú allsekki lýsa yfir andstöðu við þær eða hvessa sig þegar grunur leikur á að alfriðað dýr hafi verið drepið.

Umhverfisráðherra tjáir sig ekki um málið.

Forsætisráðherra — sem einnig var eitt sinn á móti hvalveiðum — þegar hún sjálf var á atkvæðaveiðum — tuðar eitthvað um mat á sjálfbærni veiðanna og ekki sé hægt að leggja mat á alvarleika þess að skjóta friðaðar tegundir fyrr en seinna.

Enda mega þau auðvitað ekkert segja á móti þessari óhæfu, hvalveiðunum yfirleitt eða þessari stöðu sem komin er upp. Ekki nóg með að Kristján Loftsson sé sterkur bakhjarl Sjálfstæðisflokksins heldur er Einar Sveinsson föðurbróðir Bjarna Ben orðinn stjórnarformaður Hvals ehf. Og þetta er nú einu sinni ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins þar sem Bjarni Ben ákveður hvað má segja og gera.

Sagan af norska gámaskipakettinum

Það er afar mikilvægt að öll dýr sem flytjast hingað frá útlöndum séu bólusett í bak og fyrir og séu í einangrun eins lengi og þurfa þykir. Það yrði skaðræðislegt að fá hingað sjúkdóma sem innlend dýr — sem sum hver eiga sér rætur aftur í landnám eða jafnvel enn lengra aftur í tímann — hafa engar varnir gegn.

Að því sögðu þá gleður það mig óskaplega mikið að norska kisan sem óvart tók sér far með búslóðagám til Íslands — og lifði næringarleysið, veltinginn og einangrunina — fékk að snúa til síns heima. Á færri líf eftir af sínum sjö en var sem betur fer ekki svipt lífinu.

Gott boðorð

Eins og svo oft áður klappaði ég í dag bláókunnugum ketti sem var einsog ég að spóka sig úti. Eftirá fékk ég bakþanka; telst ég núna til fylgismanna Jordans Petersen?



ps. 12. boðorð Jordan Peterson er að klappa eigi köttum sem maður hittir á förnum vegi. Ekki get ég verið ósammála því.

Býflugurnar og blómin

Býflugnadagurinn er í fyrsta sinn haldinn í dag á heimsvísu að tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna. Einsog dyggir lesendur bloggsins vita eiga býflugur undir högg að sækja.

Býflugur fræva þrjár af hverjum fjórum nytjaplöntum og leika þannig lykilhlutverk í matvælaframleiðslu heimsins, eins og kunnugt er. Þær eru einnig elskar að blómum í venjulegum íslenskum görðum, og suða þar milli innfluttra skrautjurta. Einnig hafa þær einsog við vitum sérstakar mætur á fíflum, þá sjaldan þeir fá að vaxa óáreittir.

Það ríkir einhverskonar öfugur rasismi í reykvískum húsagörðum. Hið sjálfsprottna er ekki bara litið hornauga heldur gerð gangskör í að uppræta það. Aðfluttri, helst innfluttri, flóru er hinsvegar gert hátt undir höfði.* Arfi auðvitað aldrei vinsæll í blómabeðum (þó hann sé bæði fallegur og bragðgóður) en að fíflar og sóleyjar séu miskunnarlaust fjarlægð og útlæg gerr er heldur aumlegt hjá þjóð sem hingaðtil hefur mátt þakka fyrir að hér vaxi yfirleitt nokkur gróður. En nei, túlípanar og útlenskt hekk, og bara hverskonar innflytjendur eru það eina sem sómi þykir að í görðum Reykjavíkur. SAD.


___
*Alveg öfugt við upprætingu útlenskættaðra trjáa á Þingvöllum og lúpínu um land allt.

Stutt og hvalgott mánaðamótauppgjör

Leiðtogafundur á landamærum Norður-Kóreu og Suður-Kóreu
Tvær kenningar um sögulegan leiðtogafund Kim Jong-un leiðtoga Norður-Kóreu og Moon Jae-in forseta Suður-Kóreu og (sem smullu svo vel saman að það mætti kalla þá Kimoon eða Moonkim).

Sú fyrri og krúttlegri er sú að kjarnorkuárásahótanir Kim Jong-un hafi verið athyglisleit einmana barns sem kunni sér ekki hóf í frekju, en þegar einhver sýnir honum vinsemd bráðni hann sem smjör og vilji ekkert frekar en eiga von á fleiri skemmtilegum stundum saman. Er meira segja til í að henda dótinu sem hann lék sér að áður.

Hin kenningin er sú að saman séu þeir Moon og Kim að undirbúa árás á Japan.

HVAL! HVAL! HVAL!
Hvalveiðiskip Kristjáns Loftssonar verða sendar á langreyðaveiðar í sumar, eftir 2ja ára veiðihlé. Markmiðið er að drepa 209 langreyðar, alveg burtséð frá möguleikanum á að koma kjötinu í verð, og í trássi við alþjóðasamfélagið. Yfirskin veiðanna er „rannsóknir á möguleikum þess að nýta langreyðarkjöt í járnríkt fæðubótarefni fyrir fólk sem þjáist af blóðleysi, auk þess sem gelatín úr beinum og hvalspiki verður nýtt til lækninga og í matvæli.“

Jóhann S. Bogason gagnrýnir í Kjarnanum þessar fyrirhuguðu hvalveiðar:

„Kristján Loftsson milljarðamæringur vill skjóta hvalina með sprengiskutlum. Til að breyta þeim í fæðubótarefni. Með sprengiskutlum! Þegar skutullinn lendir í spendýrinu þá springur hann. Þetta er ekkert annað en villimannsleg og viðurstyggileg aðferð til að bana spendýri. Hvaða bjánar telja réttlætanlegt að skjóta spendýr með sprengjum? Hvaða veiðimaður myndi stæra sig af því að skjóta hreindýr með sprengjuskutli? Kristjáni Loftssyni er einfaldlega skítsama. Hann á ógrynni af seðlum. Hann vill bara sprengja hvali. Sprengja þá í tætlur fyrir „fæðubótarefni“.“

Valgerður Árnadóttir skrifaði í Stundina um „Typpi, hvali og Kristján Loftsson“ og segir þar:

„Kristján Loftsson eigandi Hvals hf. hætti veiði á hval 2016 vegna þess að hann sat uppi með fryst hvalkjöt að verðmæti 3,6 milljarða. Hversu marga hvali drap hann með kvalarfullum hætti sem hann gat svo ekki selt? Kristján breytti hvalkjötinu í hvalmjöl og óskaði eftir leyfi frá Matvælastofnun að fá að selja það til dýrafóðurs en fékk synjun, hann kærði synjunina og fékk svo aftur endanlega synjun því hvalmjölið þótti ekki hæft í dýrafóður.
Kristján Loftsson dó þó ekki ráðalaus heldur fékk hann undanþágu hjá Sigurði Inga Jóhannssyni þáverandi umhverfis- og auðlindamálaráðherra til að brugga bjór úr hvalmjölinu. Mjöl sem áður var hafnað sem dýrafóður. Verði ykkur að góðu sem fenguð ykkur hvalbjór óafvitandi. Í hvaða öðru landi myndi ráðherra taka fram fyrir hendurnar á Matvælastofnun með þessum hætti?
Kristján Loftsson og velvild í hans garð heldur áfram því honum tókst að fá Nýsköpunarsjóð og Háskóla Íslands til liðs við sig og saman hófu þau vöruþróun á fæðubótarefni með þeim tilgangi að bjarga fólki sem þjáist af blóðleysi.
[…]
Morgunblaðið, málgagn Sjálfstæðisflokksins kynnir Kristján Loftsson til leiks eins og einhvern bjargvætt sem ætlar að leysa mest aðkallandi vanda þriðja heimsins í dag, eins og hann sé allt í einu að veiða hval í góðgerðaskyni. Ætlar Kristján Loftsson semsagt að gefa þróunarlöndum þetta fæðubótarefni? Og hvernig ætlar hann þá að flytja það til þeirra þegar ekki má sigla með hráefni úr hval um lögsögu fjölmargra ríkja og þegar afurðirnar eru í ofanálag bannaðar allstaðar nema í Noregi og Japan? Ekki einu sinni þriðja heims ríki vilja þiggja þetta fæðubótarefni.
[…]
Þessi farsi er svo absúrd að ég á erfitt með að trúa því að HÍ, Nýsköpunarsjóður, Morgunblaðið og Ríkisstjórn Íslands séu að taka þátt í honum.“

En aftur að hvalveiðunum sjálfum. Já og Kristjáni auðvitað, okkar eigin Ahab skipstjóra sem skal elta og drepa hvali(nn) fram í rauðan dauðann, haldinn sjúklegri þráhyggju. Ole Anton Bieltvedt skrifaði einmitt grein með yfirskriftinni „Á þráhyggja eins manns að ráða för?“

„Hvalveiðar hafa verið bannaðar frá 1986 – þó Íslendingar, Norðmenn og Japanir hafi þráast við að hlíta banni – og er sala á hvalkjöti og öllum afurðum hvala bönnuð um allan heim, að undanskildum nefndum 3 löndum, skv. „Samningi um alþjóðaverzlun með tegundir í útrýmingarhættu“, nefndur CITES, en árið 2016 höfðu 186 þjóðir heims, þ. á m. Ísland, staðfest þennan samning.

Eru veiðiáformin réttlætt með því, „að vonir séu um að dregið verði úr innflutningshindrunum í Japan sem er helsta markaðsland hvalaafurða“, eins og segir í frétt í Morgunblaðinu, og, enn fremur: „Þá eru bundnar vonir við að hægt verði að þróa aðferðir til að vinna fæðubótarefni úr langreyðarkjöti?…“.

Hér á sem sagt að murka líftóruna úr allt að 209 langreyðum, en langreyðurin er næststærsta núlifandi dýrategund jarðar, út á VONIR.
[…]
Hvernig ætti líka að vera hægt að reka friðsama hvalaskoðun, dýrunum til dýrðar, annars vegar, og, hins vegar, murka úr þeim líftóruna, með hörmulegum og kvalafullum hætti?

Kristján Loftsson og bandamenn hans, utanríkisráðherra og sjávarútvegsráðherra, réttlæta veiðileyfi með því, að hvalveiðar hafi verið hér við lýði, en samt hafi ferðamannastraumurinn aukist. Þetta er villandi eða alröng tilvitnun, því hvalveiði hefur að mestu legið niðri síðustu ár, auk þess, sem ferðamenn munu gera á því mikinn greinarmun, hvort tveir tugir hrefna, smáhvela, eru veiddir, eða á þriðja hundrað stórhveli; næststærsta dýrategund jarðarinnar.“

Kristján Loftsson kemur líka við sögu í fréttum um kaup Brims á öllum hlutum hans í HB Granda. Kristján fékk 21,7 milljarð úr viðskiptunum og getur leikið sér að drepa hvali lengi lengi fyrir þann pening. En semsagt, aftur að kaupum Brims. Í Markaðnum 25. apríl var ítarlega fjallað um þessi viðskipti, og að auki skrifaði Stjórnarmaðurinn (nafnlaus penni blaðsins) pistil um málið:

„Eftir yfirtökuna eiga fyrirtæki tengd Brimi ríflega fimmtung alls kvóta í landinu. Athyglisvert verður að sjá hvað bæði Fiskistofa og Samkeppniseftirlitið hafa um kaupin aðsegja: Fiskistofa um það hve stór hluti kvótans safnast þarna á sömu hönd, og Samkeppniseftirlitð um hvernig svo viðamikið ítök í sjávarútvegi samræmist samkeppnis reglum.“

Fimmtungur alls kvóta í landinu, jahá. Viðamikil ítök í sjávarútvegi þýða jafnframt ítök í stjórnmálaflokkum og þarmeð stjórn fiskveiða, ákvörðun auðlindagjalds, svo fátt eitt sé talið. Viljum við að Guðmundur í Brimi hafi svo mikil völd?

Marsmánuður 2018

Hér er fyrst áríðandi tilkynning. Mánaðamótauppgjör fyrir janúar og febrúar hefur loksins verið birt. Afsakið töfina, tæknin var eitthvað að stríða okkur.

Kjarninn hefur gert oss stórgreiða með því að fara yfir helstu mál ársfjórðungsins. Í þeirri röð sem yfirlitin hafa birst:
1) Órói á vinnumarkaði
2) Vantraust á dómsmálaráðherra
3) United Silicon verður gjaldþrota og grunur um glæpi


Tekur þá við eigin samantekt að hætti bloggsins.

Valdakall hrökklast frá völdum
Spillingarmál felldu Zuma forseta Suður-Afríku. Suður-Afríska þjóðarráðið krafðist þess að hann segði af sér en hann þráaðist við þar hann sá fram á að atkvæðagreiðsla um vantraust yrði honum óhagstæð. Þá hrökklaðist tuttugu barna faðirinn frá völdum, afar ósáttur. „Það þarf að dæma mig eftir því sem ég hef gert. Enginn hefur sýnt fram á að ég hafi gert nokkuð af mér. Hef ég gert eitthvað af mér? Ef svo er, hvað? Enginn hefur getað svarað þessu,“ sagði Zuma. Aðförin að honum væri ósanngjörn.

Þegar hann varð fyrst forseti árið 2009 sagðist hann bara ætla að sitja eitt kjörtímabil en bauð sig svo fram aftur og aftur þrátt fyrir háværa gagnrýni um spillingu (t.d. í tengslum við milljarða Bandaríkjadala vopnasölusamning frá árinu 1999). Hann hefur að auki verið sakaður um nauðgun, fjárdrátt og peningaþvætti. Það er von að svona eðalmenni sárni að vera bolað frá.

Valdakallar til eilífðar*
Dæmi 1:
Pútín var kjörinn forseti Rússlands eina ferðina enn, en ekki hvað. Hann hefur verið við völd frá árinu 2000, fyrst sem forseti (en mátti ekki sitja lengur en til 2008: þá mátti bara sitja fjögur ár í einu og átta ár alls), svo forsætisráðherra (sem stýrði forsetanum), svo aftur forseti frá 2012, og þó búið sé að lengja kjörtímabilið í sex ár ætlar hann ætlar sér örugglega að vera lengur en til 2024. Pútín rígheldur um valdataumana og er ekkert á förum.

Dæmi 2:
Xi Jingping hefur ekki verið forseti Kína nema síðan 2013 en hann ætlar greinilega að verða einsog Pútín og fleiri valdasjúkir karlar sem vilja ríkja með einræðistilburðum til eilífðar. Persónudýrkunin á 'sterka manninum' veldur því að almenningur hrífst af leiðtogahæfileikum þeirra og þeir komast upp með að sitja í embætti lengur en góðu hófi gegnir. Þeir beita auðvitað til þess ýmsum brögðum, sveigja t.a.m. reglur sér í hag.

Í fyrra voru stefna og hugsjónir Xi Jingping festar í lög Kommúnistaflokksins. Fyrri leiðtogar flokksins höfðu fengið ýmsar hugmyndir og stefnur í stjórnarskrá flokksins en Xi er sá fyrsti síðan Maó Zedong var og hét sem fær nafn sitt og sérstaka hugmyndafræði festa í plaggið.

Tveggja kjörtímabila reglunni var komið á fót af Deng Xiaoping á tíunda áratug síðustu aldar. Var það meðal annars gert með það að markmiði að koma í veg fyrir að menn yrðu samgrónir forsetastólnum.“ (Vísir)
Nú er búið að breyta reglunum Xi í hag, og getur hann stýrt Kína til dauðadags, eins og Maó. Xi Jingping vill auðvitað ekki vera minni maður en hann í þeim efnum fremur en öðrum.

Dæmi 3:
Og það er ekki eins og Assad sé neitt að fara að segja af sér á næstunni. Hann virðist ekkert kippa sér upp við að tæp hálf milljón hafi fallið í stríðinu sem nú hefur staðið í sjö ár. Á þeim tíma hafa 6 milljónir Sýrlendingar flúið landið og eru á flótta, aðrar 6 milljónir eru á vergangi innanlands. Allt frekar en láta af völdum. Þetta er nú meiri helvítis skepnan.

Sýrland
Ástandinu í Sýrlandi verður ekki lýst í fáum orðum. Hér á eftir fara stikkprufur úr fréttum. Fyrst kemur frétt sem virðist við fyrstu sýn vera um sakleysislegri hluti en dráp á almennum borgurum en sýnir þó að þátttaka Tyrkja í stríðinu (sem beinist einna helst gegn Kúrdum) er síst til að bæta ástandið á nokkurn hátt.

30. janúar
Loftárásir tyrkneska hersins hafa eyðilagt stóran hluta Ain Dara-musterisins í Afrin-héraði Sýrlands. Frá þessu greindu sýrlenska ríkisstjórnin og bresku samtökin Syrian Observatory for Human Rights í gær. 

Myndum af rústunum hefur verið dreift á samfélagsmiðlum og má sjá á þeim að sprengigígur hefur myndast í miðju musterissvæðisins sem og rústir þar sem áður stóðu ljón, hoggin úr basalti. Talið er að Aramear hafi byggt hofið og gert stytturnar um þúsund árum fyrir Krist og er musterið því þrjú þúsund ára gamalt.

 Syrian Observatory segir um 60 prósent hofsins nú rústir einar og hafa verið frá því í loftárásunum á föstudag. Minnst 51 almennur borgari fórst í aðgerðum Tyrkja í Afrin.

„Í þessari árás kristallast hatur og villimennska ógnarstjórnarinnar í Tyrklandi gagnvart sýrlensku þjóðinni, fortíð hennar, nútíð og framtíð,“ sagði í tilkynningu frá þjóðminjastofnun Sýrlands. 

Borgarastyrjöldin hefur geisað í Sýrlandi frá 2011 og hefur valdið ómetanlegum skaða á fornminjum. Ber þar helst að nefna hina fornu borg Palmyra, sem er á Heimsminjaskrá UNESCO. Hryðjuverkasamtökin sem kenna sig við íslamskt ríki rústuðu þar meðal annars 2.000 ára gömlu musteri og fornu leikhúsi.



Maamoun Abdulkarim, fyrrverandi framkvæmdastjóri þjóðminjastofnunarinnar, sagði við AFP í gær að eyðilegging Ain Dara væri jafnmikill harmleikur og það sem gerðist í Palmyra. Hann hefði jafnframt áhyggjur af fjölda fornra bæja nálægt víglínunni í Afrin.

Tyrkir herja nú á Kúrda í héraðinu og reyna að uppræta starfsemi hersveita þeirra, YPG, en svæðið á landamæri að Tyrklandi. Tyrkir telja YPG hernaðararm Verkamannaflokks Kúrda, PKK, en NATO og ESB líta á flokkinn sem hryðjuverkasamtök. Því neita Kúrdar og Bandaríkjamenn. 
(Vísir)

21. febrúar
Sprengjum fylgismanna Bashar al-Assad Sýrlandsforseta rigndi áfram yfir Austur-Ghouta, skammt frá Damaskus í Sýrlandi í gær og fórust tugir almennra borgara í árásunum. Aðgerðasinnar á svæðinu héldu því fram í gær að Assad-liðar hefðu varpað sprengjum á að minnsta kosti tíu bæi og þorp í Austur-Ghouta í gærmorgun.

UNICEF, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, sendi frá sér yfirlýsingu í gær um þann mikla fjölda barna sem farist hefur í átökum undanfarinna daga á Damaskussvæðinu. Þar sagði að engin orð gætu lýst hryllingnum. Í kjölfarið fylgdu tíu auðar línur og svo stutt útskýring. „UNICEF gefur nú út þessa auðu yfirlýsingu. Við höfum engin orð til að lýsa þjáningu þessara barna. Eiga þeir sem eiga sök í málinu einhver orð til að réttlæta þessa villimennsku?“ (Vísir)

22. febrúar
„Við erum bara að bíða eftir því að það sé komið að okkur að deyja. Meira hef ég ekki að segja,“ sagði Bilal Abu Salah við Reuters í gær. Salah er íbúi í Douma, stærsta bæ Austur-Ghouta í Sýrlandi þar sem sprengjum hefur rignt linnulaust yfir borgara undanfarna daga. Hann er 22 ára gamall og á von á sínu fyrsta barni með eiginkonu sinni sem er komin fimm mánuði á leið.

Að minnsta kosti 45 fórust og rúmlega 200 særðust í árásum fylgismanna Bashars al-Assad, forseta Sýrlands, í Austur-Ghouta í gær. Þýðir það að frá því á sunnudag, þegar Assad-liðar settu aukinn þunga í sókn sína, hafa rúmlega 300 farist.

Austur-Ghouta er síðasta stóra vígi uppreisnarmanna nærri höfuðborginni Damaskus. Svæðið er umkringt landsvæðum sem stjórnarherinn og bandamenn hans stýra og eru nærri 400.000 almennir borgarar innlyksa í Austur-Ghouta þar sem hjálparsamtök segja að matur, eldsneyti og lyf séu af skornum skammti. (Vísir)

23. febrúar
Staðan er sirka þessi: „Stríðið í Sýrlandi verður sífellt flóknara og fleiri aðilar dragast inn í átökin.“ (Fréttablaðið)

24. febrúar
Að sögn YPG, her sýrlenskra Kúrda, féll Íslendingur sem barðist með þeim, í loftárás tyrkneska hersins í Afrin í Sýrlandi þennan dag. Af því bárust engar fréttir lengi vel og enn er margt á huldu um afdrif hans.

27. febrúar
Á síðustu átta dögum hafa rúmlega 550 manns, stór hluti þeirra börn, verið myrtir í Ghouta-hverfi í útjaðri Damaskus. Hersveitir hliðhollar ríkjandi valdi í Sýrlandi hafa með stuðningi Rússa jafnað spítala við jörðu í hverfinu með ítrekuðum loftárásum. Hersveitirnar varpa tunnum, yfirfullum af sprengiefni, sprengjubrotum og jafnvel eiturefnum, úr þyrlum yfir hverfinu þar sem fjögur hundruð þúsund óbreyttir borgarar lifa milli vonar og ótta. Á milli þeirra leynast 580 uppreisnarmenn. Sýrlensk yfirvöld eru reiðubúin að fremja fjöldamorð á eigin þegnum til að útrýma þeim. (Vísir)

17. mars
Tugir þúsunda óbreyttra borgara á flótta. Óbreyttir borgarar flýja í dag tvö svæði, annars vegar Austur-Gúta og hins vegar Afrin. (Vísir)

25. mars
Óbreyttir borgarar og sýrlenskir uppreisnarmenn flýja hið stríðshrjáða svæði Austur-Gúta, sem er í útjaðri höfuðborgarinnar Damaskus í Sýrlandi. Svæðið var áður á valdi uppreisnarmanna. Hundruð neyðast til að flýja heimkynni sín þegar aukinn þungi færist í ásókn stjórnarhers Bashars al-Assad, forseta Sýrlands.

Sýrlenski stjórnarherinn hrifsar á ný til sín völdin eftir margra ára stríð. Síðustu vikur hafa einkennst af sprengjuregni af völdum stjórnarhersins en að því er fram kemur á vef Sky News hafa yfirvöld í Sýrlandi sett uppreisnarmönnum afarkosti; annað hvort að hætta að berjast og ganga til liðs við stjórnarherinn ellegar yfirgefa svæðið með fjölskyldum sínum.



Um níu hundruð manns hafa yfirgefið Austur-Gúta í dag. Talið er að fólkið haldi norður til Idlib-héraðs í Sýrlandi.

Embættismenn hjá Sameinuðu þjóðunum haft hugtökin stríðsglæpir og glæpir gegn mannkyninu um baráttuaðferðir stjórnarhersins. Verið sé að reka almenna borgara á flótta. (Vísir)

Vopnaflutningar Air Atlanta með samþykki íslenskra stjórnvalda
Eftir allar þessar hræðilegu fréttir frá Sýrlandi var sérlega óþægilegt að komast að því að með tilstuðlan íslenskra stjórnvalda hafa vopn verið flutt með flugvélum Air Atlanta til Saudi-Arabíu, sem bæði er (stuðnings)aðili að stríðinu í Sýrlandi og Jemen. Það er með tilstilli okkar sem þessi börn deyja, sem fullorðnir deyja, sem börn sjá foreldra sína deyja, og foreldrar sjá börnin sín deyja. Skömm okkar er mikil.

Það var hinn ágæti fréttaskýringaþáttur Ríkisútvarpsins Kveikur sem rannsakaði og fjallaði um málið.

Úr vopnum sem notuð eru gegn fólki yfir í eiturefnahernað ýmislegan
ESB ætlar að banna eitt algengasta skordýraeitur heims til að vernda býflugur
„Vísindamenn á vegum Evrópusambandsins hafa komist að þeirri niðurstöðu að algengasta skordýraeitur heims sé sérlega hættulegt hunangsflugum og villtum býflugum. Líklegt er talið að sambandið muni banna notkun á fundi í næsta mánuði.

Matvælaöryggisstofnun Evrópu (Efsa) segir í skýrslu sem birt var á miðvikudag að neonicotoid-efni sé alltaf skaðleg býflugum þegar það er notað utandyra. Lengi hefur verið varað við skaðlegum áhrifum skordýraeitursins. Þegar efsa skilað fyrst skýrslu um efnin árið 2013 var niðurstaðan sú að þau yllu „óásættanlegri“ hættu fyrir býflugurnar. Notkun efnanna var bönnuð að hluta í Evrópusambandslöndum í apríl það ár.

Býflugur fræva þrjár af hverjum [fjórum] nytjaplöntum og leika þannig lykilhlutverk í matvælaframleiðslu heimsins. Hrun í býflugnastofninum hefur verið skýrt með sjúkdómum, taps búsvæða og víðtækrar notkunar á skordýraeitri sem inniheldur neonicotoid-efni." (Vísir)

Tvö ágæt orð sem lýsa ástandi
Ásta Svavarsdóttir rakst á orðið vinfengisógnun þegar hún var að

„skoða siðareglur starfgreina sem hafa með fjármuni fólks og fyrirtækja að gera.

Vinfengisógnun er skemmtilegt og lýsandi orð og lýsir ákveðinni hættu sem getur skapast þegar tengsl aðila fara út fyrir hið viðskiptalega samband. Mörk vináttunnar og hinna viðskiptalegu tengsla geta orðið ansi óljós.“

Nepotismi hefur verið þýtt sem frændahygling eða frænddrægni, og til skýringar að orðið eigi við um það að draga taum ættmenna við stöðuveitingar og þvíumlíkt. Þorvaldur Gylfason var að fjalla um slíka spillingu í pistli og notaði þá nýtt orð um fyrirbærið: Nápot. Það þykir mér mikið snjallyrði.

(Með gúggli kemur reyndar í ljós að Þorvaldur hefur notað þetta orð áður.)

Tók 258 ár
Fyrsti landlæknir Íslands var skipaður árið 1760 og er landlæknisembættið eitt elsta samfellda embætti Íslandssögunnar. Alma Dagbjört Möller sem tekur við embættinu á morgun er fyrsta konan til að vera skipuð landlæknir í þessi 258 ár.


___
* [Viðbót] Jón Trausti Reynisson fjallar um þessa kalla og fleiri til í leiðara sínum „Uppgangur fáræðis“ í Stundinni 28. mars - 12. apríl 2018.