Það sem má ekki segja um átrúnaðargoðið Kobe Bryant

Alveg þykir mér yfirgengilegt að lesa og heyra allar lofræðurnar um Kobe Bryant.* Á netinu, í sjónvarpinu og útvarpinu, í hlaðvarspþáttum og á samfélagsmiðlum. Kona sem var blaðamaður á Washington Post benti á — ekki í á síðum blaðsins heldur á Twitter í eigin nafni — að hann hefði verið kærður fyrir nauðgun** og var henni fyrir vikið sagt upp störfum, og fékk að auki yfir sig drífu morðhótana frá trylltum við-stöndum-með-nauðgurum-ef-þeir-eru-frægir múg. Örfáir fréttamiðlar minnast á nauðgunarkæruna, hafa um það örfá orð og svo er haldið áfram með upphafningu goðsins. En fæstir nefna nauðgunarkæruna yfirleitt heldur einblína bara á íþróttahæfileikana og hvað Kobe Bryant var geggjað góður gæi. Það á jafnt við fólk í útlöndum sem hér á landi, stjörnur sem fréttamenn. Nú síðast í kvöld í íþróttafréttatíma Ríkissjónvarpsins.

Annar dagskrárgerðarmaður RÚV, Guðmundur Björn Þorbjörnsson, skrifar í dag langan pistil þar sem vitnað er í Platón um fullkomnun og Jakobsbréf Nýja testamentisins um raunir og þolgæði, og sagt að í leit að fullkomnun „rekumst við á veggi“. Þessar djúpu pælingar eru inngangurinn að umfjöllun um nauðgunarmálið sem fær tæplega sjötíu orða pláss í 2.572 orða pistli:

„Árið 2003 var Kobe ákærður fyrir að nauðga 19 ára stúlku. Kæran var að endingu dregin til baka og var málið útkljáð utan dómssals. Hann neitaði því að hafa nauðgað stúlkunni, en viðurkenndi að hafa átt við hana samræði. Hann sagðist hafa haldið að það sem hefði gerst hefði verið með hennar vilja, en síðar skilið að svo hafi ekki verið. Á því bæðist hann afsökunar.“

Svo heldur bara pistillinn áfram eins og ekkert hafi í skorist og endar á háfleygum lokaorðum.

Kannski verða sömu hástemmdu lýsingarnar þegar ofbeldismaðurinn og nauðgarinn Mike Tyson deyr. Eða þegar raðnauðgarinn Bill Cosby hrekkur uppaf. Hvað þá Roman Polanski, hann hlýtur að vera hylltur að vanda, skítt með smástelpuna sem hann nauðgaði.*** Og kannski gerist það aftur að fólk missi vinnuna fyrir að leyfa sér að benda á að þetta goð hafi verið nauðgari, en hinir sem hrósa ferlinum í hástert fái til þess mikið pláss.

Á meðan sitja þolendur kynferðisobeldis, ekki bara fórnarlömb þessara manna heldur ótal önnur, og verður ómótt yfir því að kynferðisglæpurinn sé veginn og léttvægur fundinn.

___
* Áður hefur verið skrifað um Kobe Bryant hér á blogginu í miðri metoo-byltingu.

** Greinin sem blaðakonan vísaði í, þar má lesa vitnisburði beggja hjá lögreglu, hótelsstarfsmannsins þegar hún kærði Kobe Bryant fyrir nauðgun og hans útgáfa af atburðum við yfirheyrslur lögreglu.

*** Polanski hefur fengið um sig nokkrar bloggfærslur, hér er ein þeirra.

Hverju breytti Metoo?

Í vikunni var haldin fjölsótt alþjóðleg ráðstefna hér í borg til að ræða metoo hreyfinguna/byltinguna: hvað gerðist, hverju breytti það og hvað gerist næst. Ráðstefnan stóð í þrjá daga og var römmuð inn af eftirfarandi atburðum:

Konu var hrint fram af svölum og liggur nú stórslösuð á spítala.
Karlmaður var með ógnandi tilburði í háskólastofnun þar sem mikill meirihluti nemenda er konur, m.a. lokaði hann sig inni með nemendum og fróaði sér. Hann var strax látinn laus eftir skýrslutöku.

Bergþór Ólafsson klaustursvín tuddaðist þar til hann varð for­maður umhverf­is- og sam­göngu­nefndar að nýju. Allur ein afsökun auðvitað eins og venjulega og ekki til hroki í kallinum.

Jakob Bjarnar birti frétt á Vísi um enn einn kallinn sem auglýsir verslun sína með því að (láta Jakob Bjarnar vita að hann sé að) selja nektardagatal. Fátt sniðugra auðvitað, og þar á ég jafnt við framtak nektardagartalsframleiðandann og framtak blaðamannsins andfeminíska.

Svo féll dómur í Landsrétti í dag þar sem eins árs afsláttur var veittur karlmanni sem hafði tvívegis nauðgað þáverandi eiginkonu sinni „sem og blygðunar- og barnaverndarlagabrot gagnvart syni sínum. Þá var maðurinn einnig sakfelldur fyrir ítrekuð brot gegn nálgunarbanni sem og að hafa brotið gegn fjarskiptalögum með því að koma fyrir GPS-staðsetningartæki á bifreið eiginkonu sinnar“. Karlmaðurinn hafði fengið fjögurra ára dóm í héraði en vegna þess að „meðferð málsins hefði dregist úr hófi“ var dómurinn styttur niður í þrjú ár. Enda þurfa auðvitað kynferðisbrotamenn alltaf að njóta vafans og tafir reiknaðar þeim í vil.

Annar karlmaður naut einmitt vafans í Landsrétti í dag, hann var sýknaður af nauðgun* bara vegna þess að hann hélt sig fast við sína sögu (konan var jafn staðföst í sinni frásögn en það var ekki nóg) en hann hélt því fram að þau hefðu haft samfarir með vilja þeirra beggja. Áverkar á konunni voru, einsog alltaf, sagðir vera vegna þess að „kynlífið var harkalegt“.

Þetta var nú aldeils fín vika fyrir konur og rétt þeirra til að ráða yfir eigin líkama og að vera lausar við ofbeldi og niðurlægjandi framkomu sem og annað kynferðislegt áreiti.

___
* [Viðbót, síðar] Þóra Þórsdóttir skrifaði um þennan dóm hér.

Andfeministar snúa vörn í sókn

Það hefur oft orðið mér til happs að bíða með að skrifa um eitthvað álitaefni sem allir eru (eða virðast vera) að ræða. Það er því næstum orðið að venju að í stað þess að grípa strax til lyklaborðsins bíð ég sallaróleg eftir að einhver taki af mér ómakið og svo geti ég vísað á orð þeirrar manneskju og sagt að þessu sé ég hjartanlega sammála. Og nú hefur það gerst.

En fyrst, fyrir þau sem ekki hafa fylgst með frá byrjun.
Jón Steinar Gunnlaugsson lögmaður komst að því að konur höfðu talað illa um hann í lokuðum hóp á netinu. Hann var auðvitað ekkert að taka það fram að þær létu þessi ummæli falla eftir að hafa séð myndbandsviðtal við Jón Steinar sem var birt í fjórum hlutum 4. júlí 2017. (Neðanmáls við þennan pistil er vitnað allnokkru sinnum í kjaftæðið úr Jóni Steinari, sem og ýmislegt sem aðrir sögðu um það.) En Jóni Steinari hentaði að taka ummæli kvennanna í lokaða hópnum úr samhengi, og þar með kveikti hann elda — örugglega ekki óvart.

Nýlega komst nefnilega í hámæli að Kristinn Sigurjónsson háskólakennari hafði sagt (í lokuðum hóp á netinu) eitthvað á þá leið að hann vildi ekki vinna með konum. Eitt leiddi af öðru og svo fór að Kristni var sagt upp störfum, karlrembum landsins til mikillar skelfingar. Það var því mikill fengur fyrir þá og aðra andfeminista að komast í ummæli nafnkunnra kvenna um Jón Steinar. Raunar er þetta mjög augljós gagnsókn karla sem hata konur, gagnsókn gegn #metoo og #höfumhátt. Og nú er hamast á þessum konum og öllum feministum fyrir að ganga of langt í orðbragði og ganga of langt í að saka karla (blásaklausa dúllubossa) um allskonar sem þeir þræta fyrir að nokkur maður geri eða segi — en segja það svo með enn kröftugri hætti þegar þeir bölva helvítis feministafrenjunum.

En þá er semsagt komið að því sem Tara Margrét Vilhjálmsdóttir, félagsráðgjafi og formaður Samtaka um líkamsvirðingu skrifaði. (Vísir birti valda kafla.) Til að lesendur geti séð allan pistilinn er hann hér í heild:

„Í gær birti Jón Steinar Gunnlaugsson pistil í Morgunblaðinu um Facebook-hópinn Karlar gera merkilega hluti og nokkur óviðeigandi ummæli sem höfðu verið látin falla um hans persónu. Ummælin voru sett fram á öruggu svæði en hann ákvað nú samt að villa á sér heimildir til að komast þar inn. Hann þykist koma af fjöllum vegna þessara ummæla og lætur vera að minnast á færsluna sem varð til þess að þessi orð voru látin falla; https://stundin.is/frett/jon-steinar-segir-ad-tholendum-roberts-myndi-lida-betur-ef-their-fyrirgaefu-brotin/. Þarna segir Jón Steinar að þolendum Róberts Downeys myndi líða miklu betur ef þeim tækist að fyrirgefa honum enda séu önnur brot miklu alvarlegri en þau sem hann beitti þeim. Honum finnst að sjálfsögðu ekki skipta máli að hér er á ferð maður sem hefur aldrei neina iðrun sýnt sem mætti kalla fyrsta skrefið í átt að fyrirgefningu. Hann bætti svo um betur og minnti á að þetta hafi nú ekki verið “lítil börn, sko” sem Róbert braut á, nei þetta voru unglingsstúlkur. Þetta er ekki í fyrsta skiptið eða annað sem Jón Steinar fer langt út fyrir lögfræðilegar skyldur sínar til að verja meinta eða dæmda gerendur kynferðisafbrota og barnaníðs. Hann var meira að segja dæmdur af Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir að hafa gengið of langt í eitt skiptið og brotið trúnað þolandans með ummælum sínum í fjölmiðlum: "https://www.mbl.is/greinasafn/grein/615060/

Jón Steinar hefur trekk í trekk opinberað sig sem varðhund feðraveldisins og hefur honum tekist vel til. Það verður ekki tekið af honum að hér er á ferð einstaklega fær og klár lögmaður sem gerir allt fyrir skjólstæðinga sína. Fórnarkostnaðurinn er hinsvegar ekki ásættanlegur, allavega að mínu mati. Nú er liðið rúmt ár síðan umræðan um uppreist æru fór hæst og eitt ár síðan Metoo-bylgjan fór af stað. Síðan þá höfum við fengið að heyra hræðilegar sögur þolenda, þögnina, skömmina og sálarvítið sem fylgir kynferðisbrotum og kynbundnu ofbeldi. Við vitum að viðbrögð þolenda eru misjöfn eins og þeir eru margir (og þolendurnir eru alltof margir) og við vitum líka að fyrirgefningarsvipan er tól sem hefur verið notað í gegnum tíðina til níðast á þeim. Ekki í neinum málaflokki er krafan um fyrirgefningu jafn sterk og þegar kemur að kynferðisbrotum. Þessi krafa er notuð til að yfirfæra ábyrgð brotsins frá geranda yfir á þolanda, til að magna upp skömmina og þögnina sem kynferðisbrot þrífast í. Allir þolendur hafa fengið að heyra þessa fyrirgefningarræðu á einhverjum tímapunkti og það hefur ollið þeim ómældu tjóni og hægt fyrir bataferlinu. Það hefur líka hægt verulega á því að við sem samfélag tökum kynferðisbrot alvarlega og á stóran þátt í því mynstri þolendaskömmunar sem viðgengst. Rifjið aðeins upp andrúmsloftið í þjóðfélaginu þegar mál Róberts Downey var hægt og bítandi að koma í ljós. Reiðina, ógleðina, hvernig var traðkað á réttlætiskennda allra viti borinna manna og mana eftir því sem nýtt og nýtt brot bættist í púsluspilið og málið í heild. Ég meina, þetta mál sprengdi ríkisstjórnina! Ímyndum okkur síðan að Jón Steinar stígi fram með þá kröfu, mitt í þessu andrúmslofti, og fari með þá vel þvældu tuggu að þolendur Róberts eigi bara að vita betur og fyrirgefa honum. Brotin voru ekkert það alvarleg hvort eðer. Er í alvörunni það furðulegt að fólk hafi brugðist illa við? Er í alvörunni það óhugsandi að konur sem allar líkur séu á að hafi upplifað kynferðisofbeldi eða séu nákomnar einhverjum sem hafi orðið fyrir kynferðisofbeldi og fengið að heyra fyrirgefningarræðuna skrilljón sinnum fái bara nóg og setji fram orð um Jón Steinar eins og “viðbjóður?” Allavega ekki ef við skoðum bara ummælin við Stundargreinina hér að ofan, þar fer fólk mikinn í kommentakerfinu í sinni réttmætu reiði.

Það hefur því verið görsamlega magnað að fylgjast með storminum sem hefur geysað síðan hann birti pistilinn í gær, hvernig fólk er gjörsamlega gáttað á að það skuli “yfirleitt hugsa á þessum nótum og hvað þá koma því niður í skrifuð orð” http://www.visir.is/…/formadur-logmannafelagsins-hreinlega-… Er það í alvörunni svona erfitt að ímynda sér? Hefur þetta sama fólk almennt ekki fylgst með þjóðfélagsumræðu og séð hvernig fólk er tekið fyrir í kommentakerfum. Hvernig það eru yfirleitt konur eða meðlimir jaðarhópa sem verða fyrir barðinu á þjóðfélagsumræðunni og kommentin eru á þann veg að það að kalla einhvern viðbjóð eða segja honum að hoppa uppí rassgatið á sér er frekar light-weight? Allavega væri ég bara frekar sátt við að sjá kommentakerfið á slíkum nótum undir frétt um mig. Það væri góð tilbreyting frá því að vera hótað kynferðisofbeldi og þaðanaf verra. Þar með er ég þó ekki að segja að þetta sé góð orðræðuhefð og að hún sé til eftirbreytni. Ég er bara að reyna að minna fólk á samhengið sem hefur farið forgörðum hjá allt of mörgum.

Að ætla að skamma konur sem eru að tjá sína réttmætu reiði inni á lokuðu vefsvæði er angi nauðgunarmenningar og til þess fallið að valda með þeim frekari skömm og þöggun. Við köllum það tone policing en það er ein leið til að gera lítið úr skilaboðum kvenna með því að gagnrýna umbúðirnar sem þau komu í. KÞBAVD að vera kurteisar þegar þær sýna réttmæta reiði og sársauka þegar þær eru enn og aftur settar í þá stöðu að þurfa að fyrirgefa kvölurum sínum og taka ábyrgðina af þeim. Hefur Metoo-byltingin í alvöru ekki skilað okkur á betri stað en þetta? Þau sem vilja setja orð gagnrýnenda JSG á sama stað og hans eigin og báðir aðilar séu “jafn slæmir” verða líka að hafa í huga valdaójafnvægið hérna. Vitið þið hvernig valdaójafnvægið birtist? Með þeirri gusu vandlætingar og innsogum sem eru í gangi í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum um þessar mundir annarsvegar og hinsvegar þögninni vegna miklu verri orða sem eru látin falla um stjórnendur KGMH á sama tíma. Þegar fólk stígur fram og segist bara ekki ná utan um það að einhver skuli segja að einhver sé viðbjóður en kýs að líta algjörlega fram hjá því sem viðgengst á kommentakerfum fjölmiðla gagnvart þolendum kynferðisofbeldis og jaðarsettum einstaklingum dags daglega. Annað sem verið er að gera hérna er að þeir valdamiklu í þjóðfélaginu eru að reyna að snúa þolendavænni umræðu sér í hag og í sína þágu og gera sjálfa sig að þolendunum. Trevor Noah nær hér á sinn einstaka hátt að útskýra það https://www.youtube.com/watch…

Það er engin tilviljun að JSG stígur fram núna vegna athugasemda sem voru látin falla í byrjun júlí 2017. Það er heldur engin tilviljun að hann kýs að taka fyrir ummæli sem voru látin falla í lokuðum hópi kvenna frekar en af t.d. kommentakerfi Stundarinnar af sama tilefni. Nei, hann er enn og aftur að ganga mjög langt fyrir skjólstæðing sinn, sem var látinn fara hjá HR, eftir að hafa látið ummæli falla í lokuðum hópi sem þóttu fara á skjön við siðareglur HR. Hann er að reyna að sýna fram á meinta hræsni þegar kemur að því hver lætur hvaða ummæli falla og miðað við umræðuna hefur honum tekist ótrúlega vel til. Enn og aftur verður ekki af honum tekið að hann er eldklár og fær lögfræðingur. Hann kann að snúa umræðunni eins og hann vill hafa hana og fjölmiðlar taka fullan þátt í því með að taka yfirlýsingar og orð úr samhengi ásamt eldfimum fyrirsögnum sem eru sérvaldar sem klikkbeitur.

En hann er að gleyma einu atriði og það er að ekki er um neina hræsni að ræða. Það að Jón Steinar skipi þolendum barnaníðs að fyrirgefa geranda sínum og að hinir sömu þolendur kalli hann viðbjóð á móti er ekki það sama og má ekki leggja að jöfnu. Í fyrra tilvikinu er nefnilega valdamikill maður að beita valdi sínu og stöðu í þjóðfélaginu til að smána þolendur og senda þá aftur í forarpytt skammar og þöggunar. Í seinna tilvikinu eru þolendurnir loksins að neita því að hverfa frá, að láta slag standa og segja “hingað og ekki lengra!”. Þeir eru að segja að þeir muni ekki snúa aftur í skömmina og þögnina, nú sé kominn tími á að gerendur axli þá ábyrgð sem þeim tilheyrir í stað þess þolendur taki hana af þeim. Ekki láta blekkjast, standið með þolendum!“

Heyr, heyr!

___
[Viðbót í hádeginu daginn eftir]
Jón Steinar skrifar og þykist sniðugur þegar hann ber fyrir sig símtal við konu sem afsökun fyrir að birta opinberlega þetta orðbragð um Hildi Lilliendahl:
„Ég vil því taka hér fram að ein þeirra fjölmörgu kvenna sem hringdu til mín um helgina kallaði þig, Hildur Lilliendahl Viggósdóttir, nettröll og femínistatussu. Sagði hún alkunnugt, að þú værir bara áskrifandi launa hjá Reykjavíkurborg án þess að gera neitt í vinnunni annað en að hanga í tölvunni þinni til að iðka femínisma. Ég sussaði á konuna og sagði henni að nota ekki svona talsmáta. Og við þig Hildur, segi ég bara að verðir þú rekin úr vinnunni, eins og viðmælandi minn taldi borginni skylt að gera, getur þú leitað til mín.“

Hrokkið í vörn

Stundum gerist það að ég les pistil þar sem ég er sammála hverju orði. Þannig var um pistil séra Bjarna Karlssonar um Nauðgunarmenninguna sem birtist í Fréttablaðinu í gær. Samlíkingin milli kristinna brúðkaupa og búrku var snjöll, svo ræddi Bjarni ofbeldi í nánum samböndum sem stærsta heilsufarslega áhættuþátt kvenna, yfirráðahyggju mannkyns sem orsakir loftlagsbreytinga, og sagði að kynbundið ofbeldi er menningarheilkenni.

En alveg undir lokin, eftir að hafa talað um skömm og #metoo, fer hann að gagnrýna DV fyrir „skammarherferð á hendur nafngreindum einstaklingum“. Þarna skautar Bjarni langt útaf brautinni. Hann er hugsanlega að bera blak af Kjartani Guðjónssyni (og það er mjög svekkjandi ef hann er að gera það) en alveg örugglega að hlaupa í vörn fyrir vini sína og kunningja í prestastéttinni, en DV hefur undanfarið rifjað upp ýmis afbrot kirkjunnar manna.

Auðvitað kemur sú umfjöllun illa við einhvern, og auðvitað finnst einhverjum að málin séu gömul, halda því fram að iðrun/veikindi/dauði gerenda eigi að koma í veg fyrir að málin séu rifjuð upp, eða þá af tillitsemi við fjölskyldur þeirra. En við erum með fjölmiðla, við búum í upplýsingaþjóðfélagi, það væri fáránlegt að aldrei yrði framar minnst á eitthvað óþægilegt fyrir neinn. Og hvenær fyrnist þá þöggunarfresturinn, þegar ættingjar í þriðja lið eru dauðir? Það virkar auðvitað ekki þannig. Og það er beinlínis lélegt af Bjarna að skrifa heilan pistil um nauðgunarmenningu í því skyni einu að við sem samfélag eigum að „endurreisa fólk“.

Í dag birtist svo pistill eftir Þórlind Kjartansson, og er titillinn vísun í lag með Ladda: Æ, og skammastu þín svo. Þórlindur er prýðilega ritfær og oft ánægjulegt að lesa pistla hans (enda þótt ég hafi það alltaf bakvið eyrað að hann er stækur frjálshyggjumaður). Hann er þarna semsagt (eins og Bjarni) að tala um skömm, hún leikur reyndar aðalhlutverkið. Og allt er það mjög gott sem hann segir. Eða svona framanaf.

En svo, eins og Bjarni, kemur hann sér að efninu.

„Í vikunni gekk um netið skjal sem á uppruna sinn í jafnréttisstarfi Reykjavíkurborgar. Þar er að finna lista yfir ýmiss konar forréttindi sem sagt er að karlmenn, hvítt fólk, gagnkynhneigðir, sískynhneigðir, ófatlaðir og Íslendingar njóta. Á listanum var margt efnislega ágætt, upplýsandi og vel meint — og eflaust er það einstaklingum hollt að velta því stundum fyrir sér í þakklæti ef lífið hefur af einskærri heppni veitt þeim góð tækifæri til þess að blómstra. En svona listi getur líka haft þau áhrif að kynda undir óverðskuldaða skömm meðal þeirra sem falla af einskærri heppni í þessa svokölluðu forréttindahópa. Ekkert er unnið með því, því það hjálpar ekki þeim sem áður voru að ástæðulausu látnir skammast sín að nú þurfi einhverjir aðrir að bera skömm sem þeir eiga sjálfir enga sök á.“

Umræddan lista má lesa hér. Mér finnst þetta mjög góður listi, ótalmargt þarna sem karlmenn, hvítt fólk, gagnkynhneigðir, sískynhneigðir, ófatlaðir og Íslendingar átta sig ekki á. Að lesa öll atriðin á listanum er mjög upplýsandi fyrir það fólk sem er sér ómeðvitað um forréttindi sín.

Ég á erfitt með að sjá að listinn vekji upp „óverðskuldaða skömm“ hjá meirihlutahópum. Listinn vekur vonandi til umhugsunar, og verður til þess að framkoma við fólk í minnihlutahópum batnar. Það er beinlínis hallærislegt (og hægt væri að nota enn gildishlaðnara orð) að leggja sig jafn mikið fram og Þórlindur gerir til að gagnrýna þennan lista.

Það er ekkert að því að fólk í forréttindahópum horfi í eigin barm, og þótt listinn sé varla til þess gerður að fólk skammist sín, þá er ekkert að því að skammast sín ef maður áttar sig á hafa sýnt fólki í minnihlutahópum óvirðingu með einhverjum hætti. Þórlindur veit þetta vel, enda skrifaði hann fyrr í pistlinum um þetta:

„Félagsfræðingar telja meira að segja að skömmin sé einhver mikilvægasta tilfinningin sem mannfólkið hefur þróað með sér. Innbyggðir áttavitar um hvað sé rétt og rangt eru nauðsynlegir til þess að samfélög gangi sæmilega án stöðugs eftirlits og ógnunar um refsingar. Þegar maður gerir eitthvað af sér þá er gott að maður skammist sín, líði illa — og lofi sjálfum sér og öðrum að gera aldrei svona aftur.“

En þó er það Þórlindi mikill þyrnir í augum ef fólk í forréttindastöðu færi að skammast sín fyrir nokkurn hlut. Þetta heitir að standa með sínu fólki.

Upp kemst um Kjartan um síðir

Ein af ástæðum þess að ég byrjaði að skrifa þetta blogg og hafði það nafnlaust, var að ég ætlaði að birta nöfn manna sem ég vissi að væru ofbeldismenn og nauðgarar. Það hef ég þó ekki gert nema þegar nöfn þeirra hafa verið komin í fjölmiðla eða ég getað bent á dóma yfir þeim. Þessvegna hef ég ekki fram til þessa dags nefnt Kjartan Guðjónsson með nafni, enda þótt ég hafi lengi vitað hvað hann gerði. En nú hefur DV tekið málið í sínar hendur og segir í dag frá því að Kjartan nauðgaði og misþyrmdi konu fyrir þrjátíu árum, og var dæmdur í Hæstarétti til fimmtán mánaða fangelsisvistar. Það er ekki fyrr en nú sem það kemst í hámæli (dómurinn hefur ekki verið á netinu), og DV segir að SS hafi tekið auglýsingar með honum úr umferð en hann hefur leikið í auglýsingum fyrirtækisins um árabil, og smettið á honum meirasegja verið á pylsupökkunum. Kjartan hefur einnig leikið fjölmörg hlutverk á sviði (aðallega í Þjóðleikhúsinu), í kvikmyndum og í sjónvarpi, og DV telur upp þætti á Stöð 2: Stelpurnar, Pressa og Ástríður, „og einnig hefur hann komið fram í Áramótaskaupi Sjónvarpsins“.

Ég veit ekki hvað oft ég hætti að horfa á Skaupið vegna þess að Kjartan var í því en það var alltof oft sem hann náði að eyðileggja þá skemmtun. Ég hef markvisst forðast að fara á leiksýningar sem hann hefur verið í, og hef séð örfáar mínútur af Stelpunum (eða var það Ástríður) en þá birtist Kjartan og ég slökkti. Hefði almenningur vitað undanfarin þrjátíu ár hverskonar maður Kjartan er, þá er ólíklegt að hann hefði fengið neitt af þessum hlutverkum (og þá hefði ég getað skemmt mér yfir eflaust ágætum leikritum, sjónvarpsþáttum og áramótaskaupi). Eða hefði hann þá fengið hlutverkin í Stelpunum og þáttunum um Ástríði?

En kannski hefði það ekki haft neinn áhrif á ferilinn að allir vissu að hann væri ofbeldismaður og nauðgari, það er ekki eins og það sé sjaldgæft að verstu skúnkum sé hampað og menn greiði götu þeirra. En áhorfendur/samstarfsfólk/vinnuveitendur hefðu allavega haft val um að sniðganga hann. Auðvitað eru svo alltaf einhverjir sem standa með honum, það má nú þegar sjá í athugasemdum við frétt DV þar sem (aðallega) karlmenn býsnast yfir að verið sé að rifja upp svona gamalt mál og jesúsa sig yfir dómstól götunnar.

Ég hef meiri samúð með þeim sem hafa haft álit eða dálæti á Kjartani, hvað þá leiklistarfólkið sem hefur unnið með honum, og þarf nú að endurskoða allt sitt viðhorf til hans.

Mesta samúð hef ég þó auðvitað með veslings konunni sem hann beitti þessu hræðilega ofbeldi. Vonandi mislíkar henni ekki þessi umfjöllun um of. Ég ímynda mér að henni hljóti að hafa þótt erfiðara að sjá honum hampað og hafa hann fyrir augunum í allan þennan tíma, og eflaust hefur hún ekki einusinni getað horft á Áramótaskaupið án þess að þessi skelfingaratburður rifjist upp.

Það er gott að DV skuli fjalla um þetta. Það má ekki þagga svona mál endalaust.


___

[Viðbót] Athugasemdakerfi DV logar af fólki sem ber blak af Kjartani. En þessi athugasemd, þótt hún sé allsekki úr þeirri átt, er einhver sú óþægilegasta af öllum.

Gunnar B. Svavarsson skrifar:
„Alltaf jafn merkilegt hvað menn koma af fjöllum þegar svona mál koma upp. Þau ár sem ég vann í Þjóðleikhúsinu var enginn stærri fíll í húsinu en Kjartan og þetta brot hans. Allir vissu af þessu og eftir því sem ég best veit var krísufundur með Stefáni Baldurssyni, þáverandi þjóðleikhússtjóra, þar sem einhverjar leikkonur neituðu að vinna með honum. Stuttu seinna var Daddi fenginn til að leysa af í hlutverki þar sem hann lék drykkfelldan ofbeldismann.

Af íslenskum sið sýndi yfirstjórn Þjóðleikhússins þessu máli lítinn sem engan áhuga og eitthvað segir mér að SS hafi verið nokk sama þar til þetta varð viral.“
— Þetta er ákkúrat það sem er að í samfélagi þöggunar, nauðgunarmenningar og karlveldis.

Afrekaskrá Fangelsismálastofnunar og fangelsismálastjóra

Það var ekki fyrr en klukkan að verða ellefu í gærkvöld, þriðjudag, sem fréttir bárust af því að fangi hefði strokið af Vernd á laugardagskvöld. RÚV birti fréttina að ganga tvö síðastliðna nótt, aðfararnótt miðvikudags. Í hádeginu í dag staðfesti svo Páll Winkel fangelsismálastjóri að fanginn væri enn ófundinn. Hálfsjö í kvöld var svo loks nafn strokufangans birt sem og lýsing á honum. Hann heitir semsagt Björn Daníel Sigurðsson og myndir af honum fylgja fréttum RÚV og Vísis.

Björn Daníel var dæmdur í febrúar í fyrra fyrir frelsissviptingu, líkamsárásir, hótanir og kynferðisbrot gegn fyrrverandi sambýliskonu sinni. Hann fékk fjögurra ára dóm, en er þegar kominn á Vernd. (Á það hefur verið bent í athugasemdakerfum fjölmiðla að líklega hafi hann setið lengi í gæsluvarðhaldi fram að dómi og komi sá tími til frádráttar hinni eiginlegu fangelsisvist.) Það er alveg galið að það sé enginn greinarmunur gerður á alvarleika brota, og hvort þau beinast gegn lífi og heilsu annarra, þegar menn fá að fara á Vernd.

Konan sem Björn Daníel misþyrmdi segir í viðtali við DV að áður en hann var á Vernd hafi hann farið í meðferð á Hlaðgerðarkot, og af orðum hennar má skilja að hann hafi stungið af frá Hlaðgerðarkoti því hún rakst á hann í Smáralind. Hún hafi látið Fangelsismálastofnun vita af veru hans þar en samt hafi hann fengið að fara á Vernd. Aftur á móti lét Fangelsismálastofnun hana ekki vita af stroki hans frá Vernd um helgina. Hún var því algerlega grunlaus um að Björn Daníel gengi laus (eða þar til vinir hennar sögðu henni frá stroki hans) og gat því ekki forðað sér.

Hvenær verður eiginlega Páli Winkel vikið úr starfi? Syndaregistur hans er að verða ansi langt. Bankabófarnir fengu að velja sér hvenær og hvert þeir fóru í sína afplánun, og eftir Kvíabryggjuvistina fengu fljótlega að fara á Vernd. Páll horfði á klám með löggu sem einnig er barnaníðingur, að börnum viðstöddum, rétt áður en barnaníðingurinn braut á barni, og Páll fær að komast upp með að segjast vera of fullur til að bera vitni um málsatvik, sem átti sinn þátt í því að málið var fellt niður. Núna strýkur hættulegur fangi (sem hefði sennilega ekkert átt að vera á Vernd) og það líða heilu dagarnir þar til fjölmiðlum berst vitneskja um málið, og þá er tregðast við að nafngreina fangann, næstum eins og almenningi eigi ekki að gefast kostur á að vísa á hann — eða forðast hann.

Ef Björn Daníel Sigurðsson brýtur af sér áður en hann finnst, þá er það á ábyrgð Páls Winkel.

Stefán Þór Guðgeirsson, nauðgunardómurinn (númer tvö) og plottið með nauðgaraverjandanum

Stefán Þór Guðgeirsson hefur verið dæmdur í fangelsi í annað sinn fyrir nauðgun. Nú á hann að sitja inni í fjögur ár síðast fékk hann fimm ár. Að þessu sinni nauðgaði hann kærustu sinni og fékk hana svo með bolabrögðum til að draga til baka kæru á hendur sér. Skaffaði henni tildæmis lögmann (í stað réttargæslumannsins), nauðgaraverjandann sjálfan Svein Andra Sveinsson, eins trúlegt og það nú er að nokkur kona, hvað þá kona sem nauðgað hefur verið, vilji hann sem lögmann sinn. Hún er svo látin skrifa undir yfirlýsingu um að henni hafi ekki verið nauðgað. Veslings konan.

Það verður að segja löggunni til hróss að hún hélt áfram að rannsaka málið þótt konugreyið hafi verið neydd til að draga kæruna til baka. Hleraði síma konunnar og skoðaði myndbandsupptökur úr eftirlitsmyndakerfi heima hjá nauðgaranum. Símtölin leiða ekki síst í ljós hvaða hlutverki Sveinn Andri gegndi í þessu máli, því auðvitað samdi hann þessi skjöl og er að öllum líkindum maðurinn sem situr hjá henni þegar eitt símtalið á sér stað.

Dæmi úr dómnum þar sem kemur fram hvernig meðferð konan mátti þola eftir nauðgunina fyrir hafa vogað sér að kæra nauðgarann.

Í málinu liggur skjal, dags. 13. desember 2016, nefnt „Umboð“. Þar segir: „Ég undirrituð, Y, [...] veiti hér með Sveini Andra Sveinssyni hrl., Reykvískum lögmönnum slf, fullt umboð mitt til þess að afla allra gagna er varðar sakamálarannsókn á hendur X, unnusta mínum, sem fæddur er 6. nóvember 1981, þar sem ég hef réttarstöðu brotaþola, vegna atvika sem áttu sér stað þann 11. desember [2016]. Hef ég falið Sveini Andra að gæta hagsmuna minna og óska ég eftir því að hann verði tilnefndur réttargæslumaður minn. Hef ég falið Sveini að gera lögreglu grein fyrir því að ég óski eftir því að málið gegn X verði fellt niður, sbr. yfirlýsingu sem ég hef gefið frá mér, sem dags. er í dag. Afturkalla ég heimild mína til lögreglunnar til að kalla eftir læknisvottorði hjá LSH og kalla ég til baka heimild mína til LSH þar sem ég aflétti trúnaði yfir þeim gögnum. Skal áfram gilda trúnaður um niðurstöður þeirrar læknisskoðunar sem ég gekkst undir 11. desember sl.“
[…]
Brotaþoli og systir hennar, I, ræða saman 16. desember 2016. Þar segir brotaþoli meðal annars: „Veistu það sko þarna textinn sem þeir sömdu sem að ég átti að skrifa undir, þetta er bara það mest niðurlægjandi sem að ég hef á ævi minni þurft að skrifa undir í lífinu.“ Skömmu síðar bætir hún við: „Já en ég meina það mun hvort sem er enginn trúa þessu sko.“ Í samtali milli þeirra 18. desember spyr systir brotaþola hvort hún ætli að kæra og brotaþoli svarar að henni hafi verið boðin „milljón ef ég held kjafti og eitthvað er það ekki bara vel sloppið og ég bara þú veist og líka bara það ég fæ þá að vera í friði“.

Þann 26. desember tala þær saman og brotaþoli spyr hvort systir hennar geti „kvittað undir eitt blað“. I spyr hvaða blað það sé og brotaþoli svarar: „Æi það er einhver yfirlýsing sem þarf að fara út af þessu máli með X.“ I spyr hvaða yfirlýsing það sé og brotaþoli svarar: „Þú gefur mér alla vega leyfi til að falsa?“ I neitar því. Brotaþoli segir að nafngreindur maður sé staddur hjá henni. Brotaþoli segir að yfirlýsingin sé „eiginlega bara þetta sama og ég gerði seinast nema bara ég bætti við, að mér finnst eins og lögreglan hafi farið á bak við mig með því að fara og handtaka hann þegar ég var búin að ítreka við hann ætti ekki þú veist manstu.“ I spyr hvort ekki sé hægt að fá annan vott. Brotaþoli svarar að það sé ekki hægt „það er búið að skrifa á prentstöfum með þú veist þitt nafn og kennitölu.“

Þær tala um þetta áfram. Brotaþoli spyr „af hverju er þetta svona erfitt?“ og I svarar: „Ertu að heyra hvað þú ert að segja? Af hverju er þetta svona erfitt, út af því að þessi gæi nauðgaði þér.“ Brotaþoli svarar: „Já ég veit, ég veit það, en gerði hann það, gerði hann það við þig eða gerði hann það ekki við mig ef ég er að biðja þig um þetta er það þá ekki það sem skiptir máli?“ I svarar: „Nei það sem skiptir máli er það að hann nauðgaði þér.“ Brotaþoli svarar: „Ég veit það alveg þú þarft ekkert að segja það sko.“ I segir þá: „Já það er alveg nóg fyrir mig að ég hafi þurft að fara til lögreglunnar og segja að það hafi ekkert gerst.“ Lýkur samtalinu skömmu síðar og brotaþoli segir „þá finnum við bara einhvern annan vott“.

Nokkru síðar tala þær saman aftur. Brotaþoli segir: „Allt í lagi með mig, hann er farinn og þú veist þú þarft bara ekkert að skrifa undir þú veist, hann heyrði líka að ég var alveg að reyna skilurðu.“ I spyr hvort hún hafi átt „að skrifa undir í alvörunni“. Brotaþoli svarar: „Já það hefði alveg verið fínt en ég meina þetta verður samt að þú veist þeir verða samt líka bara alveg að átta sig á því að það er ekkert, það eru ekkert allir að sem eru að fara að spila með í þessu. Það vita allir hver sannleikurinn er.“

Stuttu síðar segir brotaþoli: „Og, og þarna og síðan var hann eitthvað, þú veist ég sagði við hann, áður en ég gerði þessa yfirlýsingu, þá sagði ég við hann bara, X minn, sko þú vilt að ég geri þessa yfirlýsingu og ég skil það alveg mjög vel að þú vilt koma út og þetta eru mistök, þú varst búinn að vera vakandi í fimm, fimm þarna fimm daga og ert á sterum og allt þetta, allt þetta í sama bland við þennan veist karakter sem þú ert varð bara á þessu kvöldi eins og það fór. En ég vil að þú áður en ég skrifa þetta viðurkennir við vini þína það sem þú gerðir. Út af því að ég ætla ekki að koma út, eins og geðsjúklingur sem að fór upp á neyðarmóttöku og laug upp nauðgun.“
[…]
Þeir eru samt búnir að láta mig skrifa undir yfirlýsingu bara að ég hafi þarna fílað það röff og ég hafi beðið um þetta og allt bara og ég er búin að gera þetta allt sko fyrir þá, allt bara.“ Nokkru síðar segir brotaþoli að ákærði sé með myndavélar heima hjá sér „af því að hann var svo hræddur um að lögreglan mundi einhvern tímann koma án heimildar heim til sín og gera eitthvað skilur þú þannig að hann var með myndavélakerfi inni, inni hjá sér þannig að það náttúrulega fer í bakið á honum út af því að þetta sést allt á myndunum skilur þú hann náttúrulega rífur mig upp á hnakkadrambinu, slær mig yfir andlitið og tekur mig bara upp eins og kartöflupoka skilur þú, þetta sést allt á myndavélum.“

Þetta var auðvitað bara héraðsdómur sem felldi dóminn, eflaust áfrýjar Stefán nauðgari Þór síbrotamaður Guðgeirsson til æðra dómstigs. Vonandi verður þá fjögurra dómurinn heldur þyngdur en hitt. Þessi maður er hættulegur og á ekki að vera á ferli í samfélaginu.

Lögmannsafmánin ætti að vera sviptur lögmannsréttindum sínum. Hann getur svo bara stillt sér upp í röðina á eftir hinum lögmönnunum til að fá réttindin aftur með viðkomu í uppreistraræru-félaginu.

Fjölskyldutengsl stöðva ekki karla

#Metoo sögur kvenna sem hafa orðið fyrir andlegu, líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi í nánu sambandi eða af hálfu ættingja voru birtar í dag.

Allar 52 reynslusögurnar má lesa hér. Viðvörun: þetta er einstaklega erfið lesning.

Það ætti að vera hætt að koma mér á óvart hvað karlmenn geta verið viðbjóðslegir. En mikið djöfull sem karlmenn geta verið viðbjóðslegir.



___
[Viðbót] Magnús Guðmundsson skrifaði mjög góðan leiðara um þetta og segir meðal annars:
„Karlmenn sem beita konur ofbeldi eru ömurleg lítilmenni og rót vandans. Þeir eru vírusinn sem þarf að uppræta og það verður ekki gert með þeim vettlingatökum sem löngum hafa einkennt málaflokkinn. Til þess hljótum við að þurfa að horfa til hertra refsiheimilda og ekki síður lögbundinnar fræðslu fyrir þessa einstaklinga með það að markmiði að þeir geri sér grein fyrir afleiðingum gjörða sinna og snúi lífi sínu til betri vegar. Slíkar aðgerðir þola enga bið því hér geisar faraldur.“

Kerfið sýnir sitt rétta andlit

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir, sú frábæra blaðakona, skrifaði magnaðan pistil á Stundina í dag.

Kona sem ver dóttur sína með hótun er ákærð*, en engin ákæra er komin eftir hrottafengna árás á konu í Vestmanneyjum.

Lesið.



___
* Viðbót, þjálfarinn hefur verið ákærður.

Talsmenn abrahamísku trúarbragðanna sammála um að misþyrmingar á börnum séu bara alltílæ

Egill Helgason spáir því að frumvarp sem banni umskurð drengja verði svæft í nefnd. Og það má svosem vera að þingið guggni af ótta við að vera sakað um gyðingaofsóknir. Það væru þó vond málalok að vernd barna víki fyrir glórulausum fornum siðum.

Óttar Guðmundsson geðlæknir er á gyðingahaturslínunni, það er að segja lætur sem frumvarpinu sé beint gegn gyðingum en sé ekki ætlað til verndar ómálga börnum. Það er andstyggilegur málflutningur. Og jafnvel þótt kæmi í ljós að upphafsmenn frumvarpsins gerðu það til að klekkja á gyðingum (tilhvers svosem veit ég ekki) eða múslimum (ég vona að það eigi heldur ekki við) þá ætti alltaf að setja það í lög að ekki megi gera ónauðsynlegar og varanlegar aðgerðir á líkama barna, bara vegna þess að foreldrunum finnist það við hæfi.* En Óttar er þekktur fyrir að vera með asnalegar skoðanir á flestum hlutum, og maður ætti eiginlega ekki að kippa sér upp við að hann saki mann og annan um gyðingahatur uppúr þurru.

Það olli mér hinsvegar miklum vonbrigðum að sjá séra Bjarna Karlsson mæla gegn frumvarpinu. Hann sem hefur verið málsvari flóttamanna, talað á feminískum nótum og virst vera einn af boðberum nýrra tíma í þjóðkirkjunni.

„Væri ekki ráð í stað þess að glæpavæða hérna heilu menningarheimana, að við efndum til samtals þar sem við fengjum að heyra ólíkar raddir og reynslu karlmanna í tengslum við umskurn?[**] Fengjum að fræðast af gyðingum, múslimum, Bandaríkjamönnum o.fl. menningarheildum og reyndum að skilja hvað um er að ræða þegar umskurn er annars vegar. Hættan er nefnilega sú að þetta málefni verði bara farvegur fyrir meðvitaða og ómeðvitaða þörf okkar fyrir það að vera hreinni, upplýstari og betri en annað fólk.“

Mér virðist sem Bjarni sé einmitt að þykjast vera upplýstari og betri en annað fólk — hann sé svo mikið betri í fjölmenningunni, enda vill hann ekki „banna siðvenju rúmlega helmings Bandaríkjamanna og árþúsundagamla hefð gyðinga og múslima o.fl. menningarheima“. Eitthvað virðist hann þó gleyma börnunum, þessum sem Jesúsinn hans lét sér sérlega annt um.

Ekki bætti úr skák þegar Hjörtur Magni Jóhannsson fríkirkjuprestur tjáði sig um frumvarpið og sagði:

„Umskurður sveinbarna er einn útbreiddasti menningar/trúarsiður sem fyrirfinnst í mannlegum samfélögum. Almennt er talið að rúmur þriðjungur karla í heiminum sé umskorinn. Ástæður eru gjarnan sambland af menningar/trúararfi, hreinlætisástæðum, samkennd, jákvæðri sjálfsmynd og heiðri. Umskurður drengja er algengastur í Mið-Austurlöndum en stór hluti t.d. Bandaríkjamanna er einnig umskorinn. Umskurður drengja er hvergi bannaður í heiminum frekar en ungbarnaskírn okkar kristinna, né stangast framkvæmdin á við nokkur mannréttindi.“

Hvað með réttindi þeirra karlmanna sem sitja uppi með varanlegan skaða eftir aðgerð sem var framkvæmd á þeim án þeirra leyfis þegar þeir voru börn?

„Umskurði drengja er ekki ætlað að meiða, niðurlægja eða skerða lífsgæði með nokkrum hætti, heldur hið gagnstæða.“

Nei en það er nú samt stundum niðurstaðan.

Fríkirkjan hefur í mínum huga hingað til verið boðberi framfara og bættra tíma: Hjörtur Magni með fyrstu prestum ef ekki sá alfyrsti sem blessaði hjónabönd samkynja hjóna, löngu áður en lögin leyfðu að gefa mætti þau saman. Nú spyr hann:

„Væri ekki mannúðlegra í upplýstu samfélagi að læra að virða menningarlegan fjölbreytileika og efla þroskaða umræðu við þá sem eru okkur framandi?“

Prófa að hugsa um mannúð í sambandi við lítil börn, og læra að virða rétt þeirra til halda öllum sínum líkamshlutum, Hjörtur Magni. Það er ekki nóg að hafna gömlum siðum á borð við fordæmingu samkynhneigðra (sem sannarlega er enn ofarlega í huga margra trúfélaga, trúarleiðtoga og hreinlega í heilu samfélögunum) ef það á sérstaklega að halda uppá þennan gamla tilgangslausa og úrelta sið, sem engum gerir gott. Hvaða hugsun liggur að baki því að verja þetta?

Til að kóróna allt skrifar Agnes M. Sigurðardóttir umsögn við frumvarpinu. Agnes er fyrsta konan í biskupsembætti. Maður skyldi halda að það embætti (burtséð frá einum forvera hennar í starfi) ætti að hafa í huga aðferðir Jesú sem var umhugað um börnin. Hvað skyldi hún segja?

„Biskup og þjóðkirkjan bera almennt virðingu fyrir siðum og venjum annarra trú- og lífsskoðunarfélaga.“

„réttur barna til að fá að alast upp við trúarlegar og menningarlegar grundvallarhefðir foreldra sinna og alls síns fólks, sem getur mótað sjálfsmynd þeirra.“

„Hættan sem blasir við verði frumvarpið að lögum, er sú að Gyðingdómur og Islam verði gerð að glæpsamlegum trúarbrögðum og að einstaklingar sem aðhyllast þau verði bannaðir hér á landi eða óvelkomnir. Allar slíkar öfgar skulum við forðast.“

Jú hún segir það sama og hinir frjálslyndu prestar, stendur þétt með hinum abrahímsku trúarbrögðunum og finnst allt réttlætanlegt sem þau boða eða framkvæma. Ja kannski ekki allt, en allavega þetta: Að skera í kynfæri á nýfæddum sveinbörnum. Af því að það er réttur barnanna að alast upp með forhúðarlaust tippi; það er hefð og annað séu öfgar. Forðumst öfgar og klippum tippi.


Mikið er ég fegin að vera trúlaus og þurfa ekkert að halda með þessu liði.

___
* Ég get fallist á að það sé fullstrangt að setja fólk í 6 ára fangelsi ef það lætur umskera barn sitt.

[**] Hér má lesa fjölmargar frásagnir karlmanna (á ensku) sem eru sársvekktir ef ekki fullir heiftar vegna þess að þeir voru umskornir, yfirleitt gegn eigin vilja og alloft með ömurlegum afleiðingum sem kvelja þá daglega. Margir þeirra virðast vera Bandaríkjamenn sem voru ekki umskornir vegna trúarskoðana foreldra þeirra, heldur vegna hreinlætisástæðna (í stað þess að kenna strákum að þrífa undir forhúðinni er hún skorin af) og vegna þess að pabbi þeirra væri umskorinn, eða stráknum gæti verið strítt ef hann væri öðruvísi en hinir strákarnir. Ekkert af þessu er góð ástæða fyrir að fjarlægja hold sem er fullt af taugaendum og hefur hlutverki að gegna þar sem það er frá náttúrunnar hendi.

Hér má svo sjá afar óþægilegar myndir af afleiðingum slíkra aðgerða.

Á þessari síðu er m.a. „áhugaverð heimildarmynd um hugmyndir og upplifun manna af því að vera með umskorið typpi“ — og svo eru brot úr myndum Mel Brooks.

Ég stend með konum af erlendum uppruna

Konur af erlendum uppruna hafa birt sögur af kynferðisofbeldi, áreitni og mismunum sem þær hafa orðið fyrir vegna kyns síns, uppruna og húðlitar. Sögurnar bera meira og minna keim af útlendingahatri og rasisma. Hegðun gerendanna er í einu orði sagt ógeðsleg. Kjarninn skrifaði fréttaskýringu, birti allar sögurnar og #metoo áskorun kvennanna á íslensku og ensku. Fanney Birna Jónsdóttir skrifar í leiðara sínum að

„við skiljum ekki ein­semd­ina, von­leysið og varn­ar­leysið sem felst í því að verða undir í sam­fé­lagi þar sem tengsla­netið er veikt. Þar sem tungu­málið er fram­andi. Þar sem menn­ingin er fram­andi. Þar sem allir hinir virð­ast vera ein fjöl­skylda sem þú stendur utan við. Við getum ekki tengt með sama hætti við frá­sagnir kvenna af erlendum upp­runa af því þær eru ekki okkar sög­ur. Þær eru verri en okkar sög­ur.

Frá­sagnir kvenn­anna lýsa mansali, nauðg­un­um, and­legu og lík­am­legu ofbeldi, nauð­ung, mis­munun og nið­ur­læg­ingu. Þær sýna fram á algjöran van­mátt, varn­ar­leysi og úrræða­leysi.“

Fanney Birna spyr síðan og svarar spurningunni: Hvað ætlum við að gera?

Eydís Blöndal svarar því fyrir sitt leyti með svohljóðandi yfirlýsingu:

„Ég stend með konum af erlendum uppruna.

Forréttindi mín sem íslensk kona gefa mér rými í samfélaginu sem ég þarf að vera meðvituð um. Ég ber ábyrgð á því að þekkja mín forréttindi og að sjá þegar fólk sem hefur minni forréttindi en ég er beitt misrétti og ofbeldi. Ég ber ábyrgð á því að þetta fólk hafi jafn greiðan aðgang að tækifærum, frelsi og réttlæti og ég. Ég ber ábyrgð á því að líta í eigin barm.

Ég stend með konum af erlendum uppruna.“

Undir það tek ég heils hugar.

Svona var árið 2017

Hér birtist loks langþráður annáll erlendra og innlendra atburða, eftir brigðulu minni og með alltof mörgum krækjum í fréttir sem enginn nennir að lesa en tók óratíma að finna og koma fyrir.

ERLENT

Byrjum létt og skemmtilega.

Sænskur víkingur, sem grafinn var upp fyrir nærri 130 árum eftir að hafa legið í gröf sinni í þúsund ár, reyndist vera kona. Nú þurfa kannski fornleifafræðingar að dna greina fleiri líkamsleifar úr víkingagröfum, í stað þess að ganga sjálfkrafa út frá því að alltaf sé um karlmenn að ræða séu sverð í grennd.

Japanskt fyrirtæki hefur ákveðið „að veita starfsmönnum sem ekki reykja sex launaða frídaga aukalega á ári. Með því vilja þeir jafna út þann tíma sem reykingamenn verja í pásu á degi hverjum.“ Þetta mættu fleiri fyrirtæki og stofnanir gera, hvort sem starfsfólkið reykir tóbak eða notar rafrettur.

Sádi-Arabar láta sér yfirleitt nægja að styðja (les: fjármagna) stríð (t.d. í Sýrlandi þar sem þeirra menn berjast gegn stjórnarher en ekki endilega gegn ISIS) en hafa verið virkir þáttakendur í hernaðarbandalagi gegn Jemen. Heima fyrir eru þeir hinsvegar í einhverskonar framfaragír: hafa leyft konum að keyra bíla og hyggjast leyfa rekstur kvikmyndahúsa. Kannski er það til þess að geta séð bíómyndina (þegar hún verður gerð) um forsætisráherra Líbanons, sem þeir héldu líklega nauðugum, og neyddu hann til að segja af sér. Þegar hann komst aftur heim hristi hann af sér þessa afsögn og er barasta forsætisráðherra aftur sama hvað Sádar segja. Meiriháttar furðulegt mál en verður kannski skemmtileg bíómynd.

Appelsínugula viðrinið í Hvíta húsinu

Trump hefur verið helsta fréttaefni heims, held ég að hljóti að vera. Ég nenni ekki að telja upp alla hans óþolandi ókosti eða allt það sem hann hefur ruglað og bullað. En í fréttum er það talið upp að „árið hefur einkennst af rannsókn Alríkislögreglunnar á tengslum hans við Rússa og afskiptum Rússa af forsetakosningunum, og deilunum við Norður-Kóreu.“ Þessar deilur geta endað með kjarnorkustríði.

Til að bæta gráu ofan á svart ákvað Trump sér til dægrastyttingar að kasta sprengju á ófriðarbálið fyrir botni Miðjarðarhafs með því að þjónkast Ísraelsmönnum sem vilja hafa Jerúsalem sem sína einkahöfuðborg.

Gegn fólki

Ríflega 15.000 manns létust af völdum skotsára í Bandaríkjunum á árinu, og eru þá ekki taldir þeir sem notuðu byssu til að fremja sjálfsmorð, sem eru 22.000 manns árlega. Skotárásir eru fáránlega tíðar. Á gamlársdag gekk maður berserksgang með riffil í Colorado (hvar Columbine fjöldamorðin voru framin árið 1999), skaut sjö manns, þar af fimm löggur og eina þeirra til bana. Svo var byssumaðurinn auðvitað sjálfur drepinn. Viðeigandi endir á árinu, finnst sjálfsagt byssusamtökunum NRA.

Þjóðernissinnar og allrahanda rasistar komu saman í Charlottesville að mótmæla því að minnismerkjum, sem upphefja hetjur Suðurríkjanna sem börðust fyrir réttinum til að halda þræla, væri steypt af stalli. Það var andstyggileg samkoma sem endaði með dauða manneskju sem var komin til að andæfa rasistunum. Appelsínugula viðrinið í Hvíta húsinu hallmælti ekki rasistasvínunum því hann vildi ekki styggja kjósendur sína, rasistana.

Hægri öfgamenn hafa víðar náð að treysta sig í sessi en í Bandaríkjunum, með tilheyrandi þjóðernishyggju og andúð á flóttamönnum. Nú síðast komst stjórnmálaflokkur sem er arftaki nasista til valda í Austurríki. Ekki eins og þeir viti ekki hvað það þýðir þar.
Flokkurinn hefur reyndar áður komist þar til valda (nei ég á ekki við á Hitlerstímanum) því hann var í samsteypustjórn fyrir 17 árum. Í stað þess að hafa verið kveðinn niður þá er hann bara enn spriklandi frískur. Þvílíkt.

Allt þetta og meira til sýnir að það er ennþá til fólk sem aðhyllist kynþáttahyggju og sem telur sig betri en aðra sökum litarháttar, trúar eða uppruna. Svo ekki sé minnst á kyn eða kynhneigð. Þessi hluti mannkyns virðist jafnramt enn þeirrar skoðunar að eðlilegt og sjálfsagt sé að nýta sér aðstæður (t.d. fátækt, kunnáttuleysi, undirskipun vegna kyns eða uppruna) eða jafnvel neyð annarra til að kreista útúr þeim ódýrt vinnuafl eða hreinlega halda sem þræla. Þetta gerist að því er virðist um allan heim, og að einhverjum mæli hér á landi. Nýlega fór franska stjórnin fram á umræður í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna um þrælasölu í Líbíu eftir að bandaríska sjónvarpsstöðin CNN birti myndband sem sýndi þar uppboð á þrælum. Dapurlegt er að þrælahald og þrælauppboð tíðkist enn á vorum dögum.

Enn ein ömurleg aðferð við að níðast á fólki er að hleypa ekki fólki heim af spítala ef það getur ekki borgað spítalareikninginn.

„Hundruðum þúsunda sjúklinga víða um heim er haldið í sjúkrarúmum gegn vilja þeirra víða um heim á ári hverju vegna þess að þau hafa ekki ráð á því að greiða fyrir læknisaðstoðina. Margir sjúklinganna eru nýbakaðar mæður og hvítvoðungar þeirra. Flest ríkjanna sem beita slíkum ráðum gegn sjúklingum sínum eru í Afríku sunnan Sahara og í Asíu. Þar eru sjúklingar hlekkjaðir við rúmin, þeir sveltir og píndir. Víða eru sjúklingar neyddir til kynmaka gegn reiðufé fyrir sjúkrahússreikningum.

Verst bitnar þetta á fátækum sjúklingum, og þá sérstaklega fátækum mæðrum. Á sex vikna tímabili í fyrra gat yfir helmingur mæðra á einni heilbrigðisstofnun í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó ekki greitt reikninga sína og þurfti því að dvelja lengur á sjúkrahúsinu. Margar þeirra urðu að sætta sig við að vera þar mánuðum saman. Þá tekur skýrslan til ástandið á sjúkrahúsi í Nairobi, höfuðborg Kenía, þar sem konur hafi setið uppi með reikninga að andvirði um 200 þúsund króna. Til þess að greiða af þeim hafi læknar neytt þær til kynmaka við sig og greitt þeim andvirði um 300 króna í hvert skipti.“ (RÚV)

Ótrúlegt ástand hefur skapast í Mjanmar og Bangladess eftir að stjórnvöld og her Mjanmar réðust gegn þjóðflokki Róhingja í Rakhine-héraði. Talað er um þjóðernishreinsanir, eða jafnvel þjóðarmorð. 600 þúsund Róhingjar flýðu yfir til Bangladess, sem er engan veginn í stakk búið að taka við slíkum fólksfjölda. Sameinuðu þjóðirnar telja þetta langversta flóttamannavandamál í heiminum í dag. Jafn ömurlegt og framkoman við þetta veslings fólk er, eru vonbrigðin með Aung San Suu Kyi leiðtogaMjanmar og friðarverðlaunahafa Nóbels, gríðarleg. Hvernig getur hún látið þetta viðgangast? Hún neitar hreinlega að ræða þetta.

Ofan á flóttamannavandann í heiminum bætist við að

„mannkyn stríðir um þessar mundir við meira hungur og matvælaskort en það hefur gert áratugum saman. 30 milljónir manna í fjórum ríkjum hafa ekkert mataröryggi og milljónir manna eru á barmi hungursneyðar eða lifa nú þegar við sára neyð.
Í Sómalíu, Suður-Súdan, Jemen og norðausturhluta Nígeríu er sár matvælaskortur. Þegar hefur verið lýst yfir hungursneyð í Suður-Súdan þar sem allt að 100 þúsund manns eru við dauðans dyr af hungri og útlit fyrir að á sjöttu milljón manna líði hungursneyð á næstu mánuðum.“

„Síðustu tölur sýna að nærri 30 milljónir manna búa við alvarlegan fæðuskort, það er síðasta stig fyrir hungursneyð. Þar af eru 20 milljónir á barmi hungursneyðar eða búa þegar við hungursneyð.“ Þar af svelta milljónir barna í Jemen, þar deyja börn á sex til tíu mínútna fresti.“ (RÚV)

Vond veröld sem var
Hér koma jákvæðar fréttir: ISIS hefur misst tangarhald sitt á Írak og Sýrlandi. Enn er innanlandsófriður en ISIS kemur þar ekki nærri.

ISIS eða Íslamska ríkið missti bæði höfuðvígi sín, borgina Mósúl í Írak (töpuðu þar fyrir Íraksstjórn), og líka Raqqa í Sýrlandi, auk olíulinda og fleiri mikilvægra landsvæða. Í stuttu máli sagt hefur ISIS tapað stríðinu: Kalífadæmið í Sýrlandi og Írak er fallið. Hinsvegar er ISIS ekki bundið við landsvæði og á sér enn stuðningsmenn víða um heim, og hefur látið til sín taka í Afganistan „þar sem það heldur afar litlu landsvæði og hefur brugðið á það ráð að beita skæruhernaði. Á milli 1.000 og 5.000 ISIS-liðar eru eftir í landinu“.

Það hefur allsekki verið nægilega talað um að Kúrdar hafa verið einkar duglegir að berja á ISIS. Kúrdar styðja uppreisnarmenn í Sýrlandi (sýrlenska lýðveldisherinn) og þeir með stuðningi bandaríska flughersins náðu „al-Omar olíulindunum, stærsta olíuvinnslusvæði Sýrlands úr höndum vígamanna Íslamska ríkisins. Kúrdaherinn náði einnig í nóvember Raqqa, höfuðstöðvum Íslamska ríkisins í Sýrlandi, eftir bardaga sem stóðu í fjóra mánuði.“ (RÚV)

Kúrdar eru stundum sagðir vera stærsta landlausa þjóð heims en þeir eru um 35 milljónir. Flestir búa í Tyrklandi, en milljónir búa einnig í Íran, Írak og Sýrlandi. Oft hafa þeir mætt ofsóknum. Nú vilja þeir sjálfstæði. „Kúrdar í Írakska Kúrdistan gengu til kosninga um sjálfstæði í septemberlok og samþykktu með yfirgnæfandi meirihluta að lýsa yfir sjálfstæði. Írakar álíta kosningarnar ólöglegar og hafa ekki viljað ræða við Kúrda um stofnun sjálfstæðs ríkis þeirra.“ Það gæti verið ætlun Kúrda að skila ekki landsvæðunum sem þeir unnu af Íslamska ríkinu. Það hljómar næstum sem réttlát sigurlaun.

INNLENT

Sá Íslendingur sem stóð sig líklega best á erlendu íþróttamóti (ég fylgist ekki nægilega vel með íþróttum til að fullyrða neitt) var Júlían J. K. Jóhannsson sem keppti á heimsmeistaramótinu í kraftlyftingum sem fram fór í Plzno í Póllandi. Júlían fékk gullið í í réttstöðulyftu í plús 120 kg flokki. Í hnébeygju, bekkpressu og réttstöðulyftu lyfti Júlían samanlagt 1060 kg og það skilaði honum í þriðja sæti í heildarstigakeppninni. Hann fékk því bæði gull og brons á HM.
(RÚV)

Guðmundar- og Geirfinnsmál komust í fréttir á árinu. Endurupptökunefnd féllst í febrúar á að dómur Hæstaréttar frá árinu 1980 skyldi tekinn upp að því er varðaði fimm sakborninga af sex. Endurupptökubeiðni Erlu Bolladóttur var hafnað.

Tvær heimildarmyndir voru sýndar í Ríkissjónvarpinu um Guðmundar- og Geirfinnsmálið í sömu vikunni í september. Fyrri myndin var sýnd mánudaginn 11. september (en sama dag hafði úrskurðarnefnd um upplýsingamál sagt að dómsmálaráðuneytinu gert að veita aðgang að gögnum um Robert Downey, og umræða næstu daga snerist um þau) en sú síðari fimmtudagskvöldið 14. september — nokkrum klukkutímum áður en ríkisstjórnin sprakk. Guðmundar- og Geirfinnsmál gleymdust því alveg, eins og rakið var hér á blogginu.

Nú í árslok skilaði Davíð Þór Björgvinsson, settur ríkissaksóknari vegna endurupptöku Guðmundar- og Gerfinnsmála, heilu kassastæðunum af gögnum, u.þ.b. 18 þúsund síðum, til Hæstaréttar. Davíð Þór segir að „Það sem gerist næst er að ég fæ frest til að skila greinargerð þar sem fram kemur hvaða kröfur ég geri í málinu og í framhaldi af því fá verjendurnir frest. Þegar það er komið og málið þykir tilbúið til flutnings þá verður það sett á dagskrá Hæstaréttar.“ Það er vonandi að Sjónvarpið sýni heimildarmyndirnar aftur þegar dregur til tíðinda í málinu.

Náttúran
Umhverfismál hafa verið í brennidepli eins og oft áður.

Friðlýsing Jökulsárlóns var sannarlega jákvætt framtak hjá Björtu Ólafsdóttur „en með friðlýsingunni er svæðið fellt inn í Vatnajökulsþjóðgarð. Með þessu nær þjóðgarðurinn nú frá hæsta tindi landsins og niður að fjöru.“

Það er einnig mikið fagnaðarefni að friðland Þjórsárvera var fjórfaldað að stærð. Enda er „mikilvægt að verja friðlandið í Þjórsárverum fyrir ágengni komandi virkjana“.


Endalausar skaðræðisfréttir bárust af starfsemi United Silicon kísilverksmiðjunnar í Helguvík sem spúði mengun yfir Keflavík. Umhverfisstofnun endaði á að stöðva starfsemina og verksmiðjan er komin í greiðslustöðvun. Eitthvað er þó rætt um að selja hana í hendur nýrra kaupenda — framlengir það ekki bara mengunarástandið?

Til stendur að virkja í Hvalá í Ófeigsfirði á Ströndum. Lækna-Tómas berst gegn virkjuninni, ég skrifaði um það, en hér í frétt RÚV má sjá kort og myndir sem sýnir almennilega hvar þetta er og hvaða landsvæði liggur undir. Skoðið!

Fyrirhugað er einnig að reisa 9,8 megavatta virkjun í Svartá í Bárðardal. Fjölmargir einstaklingar, stofnanir og samtök hafa gert athugasemdir við það, sem kom sveitarstjóra Þingeyjarsveitar mjög á óvart. Alltaf allir svo hissa á náttúruverndarsjónarmiðum.


Fiskeldi hefur verið mikið rætt á árinu. Bloggið hefur tekið afstöðu gegn laxeldi í sjókvíum og var hér gerð tilraun til að ná utan um umræðuna en hún hefur haldið áfram lengi eftir það. Svo bárust þær fréttir í lok árs að — einsog venjulega — eru öll varnaðarorð hunsuð og gefið er leyfi fyrir að stórauka sjókvíaeldið.

„Umhverfisstofnun hefur veitt Fjarðalaxi og Arctic Sea Farm starfs- og rekstrarleyfi fyrir fiskeldi í Patreksfirði og Tálknafirði. Fjarðalaxi er heimilt að framleiða allt að 10.700 tonnum og Arctic Sea Farm 6.800 tonnum.“

Samt höfðu „Sýnatökur Náttúrustofu Vestfjarða síðastliðinn vetur bentu til mikillar uppsöfnunar lífræns úrgangs sem bærist með straumum inn fjörðinn.“

„Í ljósi frétta af mengun frá því sjókvíaeldi sem hefur verið í Patreksfirði vekur útgáfa á nýjum leyfum fyrir stórauknu eldi óneitanlega furðu,“ segur Jón Kaldal, hjá Icelandic Wildlife Fund. „Samkvæmt þeim fréttum leiddi úttekt Náttúrustofu Vestfjarða í ljós að mengun frá laxeldiskvíunum hlóðst ekki aðeins upp í nágrenni eldiskvíanna og eyddi lífi botndýra þar, heldur hefur mengunina líka rekið inn fjörðinn og safnast þar saman. Þetta hlýtur að vera mikið áhyggjuefni.“ 

Þá víkur sögunni að ástandinu í henni Reykjavík

Skólphreinsun Reykvíkinga var ekki bara biluð í þrjár vikur heldur var þagað yfir því allan þann tíma, meðan fólk stundaði sjósund og buslaði við Nauthólsvík. Það er eins og Heilbrigðiseftirlitið, Veitur og stjórnendur borgarinnar hafi ekki heyrt um almennar kröfur um gagnsæi og opna stjórnsýslu. Til að bæta gráu ofan á svart kom í ljós að skólphreinsistöðvarnar hafa barasta aldrei gert neitt meira en sigta mesta ógeðið frá því að subbast út í sjó, í stað þeirrar hreinsunar sem almenningur (a.m.k. sú sem þetta skrifar) gerði ráð fyrir að færi fram í þessum svokölluðu hreinsistöðvum. Annarstaðar á landinu er ástandið ekkert skárra, fjórðungur landsmanna bjó ekki við neina ‘hreinsun’. Það er eins og við séum stödd á einhverri allt annarri öld, nútímann hafi ekki skolað upp á skólpmengaðar fjörur okkar.

Húsnæðismál á höfuðborgarsvæðinu og þá aðallega í Reykjavík eru í ferlegu standi: fáránlega margar íbúðir leigðar túristum, fáránlega mörg hótel og gististaðir í miðborginni. Afleiðingarnar m.a. húsnæðisskortur, himinhá leiga og fasteignaverð í hæstu hæðum.

Verktakalýðræðið (þetta sem Hjálmar Sveins talaði gegn áður en hann var kosinn í borgarstjórn) er allsráðandi. Háhýsi, og aðrar byggingar sem að stærð og útliti skemma útsýni eða eyðileggja götumyndir eru útum allt eða fyrirhugaðar. Gleróskapnaðurinn við Laugaveg 4 er gott dæmi, stórhýsin við Lækjargötu annað. Landspítalalóðin er enn eitt slysið í bígerð.

#Höfum hátt

Hér verður ekki farið í það flókna verkefni að útskýra allt málið í kringum uppreista æru kynferðisbrotamanna sem endaði með því að ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar fór frá völdum eftir að komist hafði upp að pabbi hans tengdist málunum og að Bjarni og Sigríður Andersen dómsmálaráðherra höfðu vitað það um hríð.

Þolendur kynferðisbrotamannsins Róberts Árna Hreiðarssonar, sem nú kallar sig Robert Downey, þær Anna Katrín Snorradóttir, Glódís Tara Fannarsdóttir, Halla Ólöf Jónsdóttir og Nína Rún Bergsdóttir stigu fram undir merkjum #höfumhátt eftir umfjöllun í fjölmiðlum um uppreist æru kynferðisbrotamanna. Faðir Nínu, leikarinn Bergur Þór Ingólfsson, fór mikinn í baráttu sinni fyrir svörum frá yfirvöldum.“ Sem endaði semsagt með stjórnarslitum. En ekki bara það heldur afhjúpaðist þjóðinni að mektarmenn í samfélaginu hafa um það samtryggingu að hylma yfir glæpi ógeðslegra kynferðisglæpamanna svo þeir geti óáreittir valsað um í samfélaginu og jafnvel valið sér ný fórnarlömb. Reiði okkar allra var mikil og réttlát.

#metoo

Í Bandaríkjunum var kvennaníðingurinn Harvey Weinstein afhjúpaður og í kjölfarið hafa konur úr öllum heimshornum sagt frá kynferðislegri áreitni, kynferðislegu ofbeldi og mismunun undir myllumerkinu ég líka #metoo.

„Eftir að umræðan um #metoo komst í hámæli fóru konur á Íslandi að segja sögur sínar opinberlega, þó flestar nafnlausar. Konur í stjórnmálum riðu á vaðið og sendu frá sér áskorun þann 24. nóvember síðastliðinn. Síðan þá hefur fjöldi starfsstétta gefið út yfirlýsingar þar sem kynferðislegu áreiti, ofbeldi og mismunun er mótmælt. Nú hafa rúmlega 4.700 konur úr ýmsum starfsstéttum skrifað undir áskorun þar sem þær setja fram kröfur sínar og deilt með þjóðinni 543 sögum. Hver og ein saga lýsir reynslu konu sem þurft hefur að takast á við áreiti, ofbeldi eða mismunun vegna kyns síns.“ (Kjarninn)

Konur í fjölmiðlum
Konur í flugi
Konur í heilbrigðisþjónustu
Konur í læknastétt
Konur í menntakerfinu
Konur í stjórnmálum
Konur í sviðslistum og kvikmyndagerð
Konur í tækni-, upplýsinga-, og hugbúnaðariðnaði
Konur í tónlist
Konur í verkalýðshreyfingunni (áskorun eingöngu)
Konur í vísindum
Konur úr réttarvörslukerfinu

Kjarninn hefur tekið saman yfirlýsingarnar og sögurnar sem birst hafa. Von er á fleiri áskorunum og sögum frá öðrum starfsstéttum og mun Kjarninn birta þær hér þegar þær verða gerðar opinberar. 

Konurnar sem tóku þátt í #metoo-byltingunni eru manneskjur ársins að mati hlustenda Rásar 2. Sami hópur var einnig valinn maður ársins á Stöð 2.

Ég kaus #metoo sem mann ársins enda þótt mér hafi þótt leitt að geta ekki líka kosið #höfumhátt hópinn. En Bergur Ingólfsson var einn tilnefndur í kjörinu og það var einhvernveginn ekki hægt að haka við nafn hans þegar öll kvennasamstaða #metoo var í boði. Sannarlega hefði ég þó viljað getað hrósað, hampað og verðlaunað Önnu Katrínu, Glódísi Töru, Höllu Ólöfu Jónsdóttur og Nínu Rún — auk Bergs auðvitað. Enda mikilvægt fólk með magnaðan málstað. Helst hefði ég viljað fá að kjósa bæði myllumerkin í einu, það var vont að gera upp á milli.

Eitt athyglisvert gerðist í kjölfar #metoo.

„Egill Einarsson bað þær konur sem hann nafngreindi í umdeildum pistli árið 2007 afsökunar í kvöld. Í færslu sem hann birti á Facebook segist Egill sjá eftir skrifum sínum og að hann hafi þroskast síðan þá. Tilvitnanir í pistla og bækur Egils hafa verið áberandi á samfélagsmiðlum síðustu daga

„Ég er ekki stoltur af þessum skrifum. Þetta var líka ekki fyndið, bara gróft og særandi. Ég viðurkenni að ég hef oft haft gaman af grófum svörtum húmor, en þetta var ljótt, og ég sé mikið eftir þessu. Ég vil því enn og aftur biðja þessar konur afsökunar sem ég nafngreindi í þessum pistli. Ég veit ekki hvort það er einhver sárabót.“ (Vísir)

Ekkert bendir til þess, nú fremur en áður, að Egill Gillzenegger Einarsson hafi haft samband við konurnar til að biðja þær fyrirgefingar. Ekki er vitað til þess að hann hafi hitt þær eða skrifað þeim, og er þessi útí kosmósið afsökunarbeiðni hans því eiginlega bara algjört ómark. Lyktar af vinsældaleit fremur en iðrun og yfirbót. Og hvar eru afsökunarbeiðnirnar fyrir allt ógeðið sem hann skrifaði í þessum viðurstyggilegu kvenhatursbókum sínum? En samt skal það fært til bókar hér, að Egill Gillz Einarsson skrifaði færslu á Facebook þar sem hann sagðist vera voða sorrí.

Nú er þetta að verða búið

Dregist hefur úr hömlu að birta þennan annál ársins 2017 en það hefur þann kost að hægt hefur verið að bæta við krækjum á yfirlit sem birtust á nýjársdag. Einnig er hægt að hrósa áramótaskaupinu, sem var með miklum ágætum. Atriðið um sjómannaverkfallið fannst mér mjög beitt og gott. Ekkert af því sem þar kom fram kom mér á óvart enda birtist hér á blogginu pistill um nákvæmlega það efni. En gott að skaupið rifja þetta upp, sjálfri fannst mér svo óralangt síðan sjómannaverkfallið stóð að ég hafði nærri gleymt því.

En meðan ég man. Fyrirsögn ársins kom fram í Fréttablaðinu (og þarafleiðandi Vísi) strax 10. janúar 2017. Hún er þessi, og varð ekki toppuð:

Sjálfkeyrandi rúgbrauð

Raðuppreist æra barnaníðinga

Það var ekki bara barnaníðingurinn Róbert Árni Hreiðarsson sem nú notar nafnið Robert Downey sem fékk æru sína uppreista með uppáskrift frá dómsmálaráðuneyti og forseta, heldur einnig annar barnaníðingur sama dag. Sá heitir Hjalti Sigurjón Hauksson og hann nauðgaði stjúpdóttur sínu næstum daglega í tólf ár, frá því að hún var um það bil fimm ára.

Það má gjarnan koma fram hér að uppreisti barnaníðingurinn Hjalti Hauksson horfist svo ærlegur í augu við afbrot sín að hann kærði vefsíðuna Stöndum saman fyrir að birta mynd af sér og dóminn, eins og segir frá í frétt Stundarinnar. Nánar um afbrot Hjalta má lesa í annarri frétt Stundarinnar, á síðu Hæstaréttar, og á vefsíðu Stöndum saman þar sem einnig má sjá mynd af ógeðinu.

Nú langar mig að vita eitt. Þegar ráðið er í störf í grunnskólum og stofnunum fyrir fatlað fólk er það gert að skilyrði að fólk hafi hreint sakavottorð. Einstaklingar sem eru ráðnir í störfin verða semsagt að hafa hreinan skjöld og er það gert til þess að vernda skjólstæðinga stofnananna. Börn, sjúka, fatlaða.

En sæki nú um slíkt starf barnaníðingur með margra ára fangelsisvist að baki, einstaklingur sem hefur um árabil beitt barn kynferðislegu ofbeldi — og flestum finnst þá líklega að teljist óhæfur í samskiptum við varnarlausa einstaklinga — getur hann þá bara fengið vinnuna útá uppreistu æruna og hreina fína sakavottorðið sitt?

Finnst kannski fleirum en mér það vera algjör óhæfa?

Tilhvers er þá verið að reyna að láta sakavottorð vera aðgöngumiða að ákveðnum störfum, ef menn geta látið strika út syndir sínar með þessum hætti? Og vitum við nokkuð nema einhver helvítis barnaníðingurinn með hvítþvegna æruna sæki um starf — eða sé þegar kominn í vinnu í grunnskóla?

Það er sturlað þjóðfélag sem hvítþvær svona menn og sendir þá útí grunlaust samfélagið.

Uppgjör júnímánaðar

Júnímánuður var furðulegur á margan hátt.

Innanmein virðast hrjá Stígamót, vonandi verður stjórnunarvandinn (ef það er vandamálið) leystur, en allra mikilvægast er þó að hinu góða starfi verði áframhaldið og Stígamót njóti eftir sem áður trausts þeirra sem á þurfa að halda.

Hjá skólum Hjallastefnunnar hefur starfsmaður (tveir starfsmenn?) orðið uppvís að því að beita börn ofbeldi.

Fjármálaráðherra kom með uppástungu um að hætta að nota fimmþúsundkróna og tíuþúsundkróna peningaseðla, dró það svo strax til baka.

Ekki er eins líklegt að menntamálaráðherra bakki með sínar áætlanir. Hann vill fækka nemendum á háskólastigi og þrengja inntökureglur í stað þess að auka fjárveitingar til háskóla. Ég man þá tíð að menntun var fyrir alla (og að fullorðinsfræðsla þótti sjálfsögð) en nú sér fyrir endann á því. Nám verður fyrir fáeina útvalda. Ætli þetta endi ekki á að skrefið afturábak verður tekið til fulls og aðeins synir embættismanna verða sendir til náms.

Kjararáð átti enn og aftur sterka innkomu og bætti hressilega í launaumslagið hjá þeim sem vel voru haldnir fyrir.

Ellert Schram, formaður Félags eldri borgara í Reykjavík og nágrenni, hafði þetta að segja um kjararáðsgjafagjörninginn:

„Því er ekki að neita að það rak marga í rogastans, þegar birtar voru ákvarðanir kjararáðs um hækkanir launa hjá alþingismönnum, ráðherrum, hæstaréttardómurum og öðrum vel launuðum starfsmönnum hins opinbera. Skýringarnar á þessum launahækkunum er rökstuddar á þeim forsendum að hrunið hafi dregið úr launum þessa fólks og nú sé verið að bæta þeim launatapið.

Gott og vel. Ef ég man rétt, þá neyddust stjórnvöld að draga úr greiðslum til eldri borgara, þegar hrunið skall á. En eldri borgarar og þeirra kjör heyra ekki undir kjararáð og tilraunir til að hækka grunnlífeyri og kjarabætur hafa hvorki fengið undirtektir né stuðning. Grunnlífeyrir meira segja felldur niður hjá fjölmörgum.

Kjör eldri borgara, sem búa við tryggingarbæturnar einar, hafa versnað ef eitthvað er og enn eru hámarksgreiðslur tvö hundruð áttatíu þúsund krónur á mánuði. Fyrir skatt. Á sama tíma er staðan núna sú, að þeir þjóðfélagsþegnar sem hafa hæstu launin og heyra undir kjararáð, fá hundruðir þúsund króna hækkanir á mánuði sem eru auk þess afturvirk um marga mánuði.“

Og Magnús Guðmundsson sagði í leiðara:

„En þrátt fyrir allt er það ekki stóra málið heldur sú siðferðislega afstaða sem þessar ítrekuðu afturvirku hækkanir fela í sér. Í þessum stóru afturvirku hækkunum er nefnilega fólgin lítilsvirðing við þá sem síst hafa kjörin á Íslandi og þá ekki síst fyrri kynslóðir sem byggðu upp þetta samfélag. Í þessu er aðeins fólgin staðfesting á því að á þessu landi búa tvær þjóðir, við gjörólíkar aðstæður og misjafnt jafnrétti til kjara og mannsæmandi lífs.“

Í beinu framhaldi af þessu liggur beint við að snúa sér að ofsaríku mönnunum sem eiga auð sinn að miklu leyti íslenskum almenningi að þakka, ekki síst lífeyrisþegum. Björgólfur Thor er á lista yfir ríkustu menn heims þriðja árið í röð og nú eru Bakkabræður orðnir meðal ríkustu manna Bretlands,

„Bræðurnir Lýður og Ágúst Guðmundssynir eru á nýjum lista yfir ríkustu menn Bretlands. Viðskiptablokk bræðranna var sú sem olli íslenska lífeyriskerfinu mestu tjóni. Þeir áttu fjölmörg félög á aflandseyjum og komu með háar fjárhæðir til Íslands í gegnum fjárfestingarleiðina.
[…]
Þeir sem standa uppi sem sigurvegarar eru Ágúst og Lýður Guðmundssynir. Þeir hafa endurheimt fyrirtækið sem þeir stofnuðu á Suðurnesjunum á níunda áratug síðustu aldar endurskipulagt, endurfjármagnað og án þess að upprunalegir kröfuhafar þess hafi fengið nema brotabrot af þeim peningum sem þeir lánuðu eða fjárfestu í félaginu til baka."

Það er óþolandi að horfa uppá hvernig þessir menn auðgast aftur og aftur á kostnað annarra.

Hér á landi eru þrautpíndir neytendur ofsaglaðir yfir nýju kjörbúðinni í Garðabæ. Nú er allt gleymt um nauðsyn þess að endurreisa kaupmanninn á horninu, nota reiðhjól og stilla mengun í hóf. Þess í stað brunar nú hver sem betur getur á bensínfák í uppsveitir Garðabæjar til að versla því það er svo hagkvæmt og bensínið (sem notað er í ferðirnar fram og til baka) svo ódýrt. Hagræðingin í kaupsýslulífinu er alveg í stíl; andsvar 'markaðarins' við múgsefjuninni kringum Kostakjör er að bensínfélög og verslunarkeðjur hafa runnið saman (Hagar sem á Hagkaup og Lyfju keyptu Olís, en N1 keypti Krónuna, Elko, Nóatún og Kjarval; Skeljungur ku ætla að kaupa matvöruverslanirnar 10/11 og Iceland), og auka þannig samþjöppun á markaði. Og herða takið á neytendum sem best þeir geta.

Það er kannski ekkert skrítið að Íslendingar þyrpist í verslun sem býður vöru á áður óþekktu verði, og kaupi jafnvel meira en til stóð. En sá sem keypti gíraffa á ríflega 300 þúsund sló þó einhverskonar 2007-met í sóun fjármuna uppá grín. Það er svo ákveðið áhyggjuefni að gíraffaeigandinn — sem sagði aðspurður um kaupin: „Ég hugsaði þetta ekki alveg til enda“ — er fjármálaráðgjafi. Um 2007 stemninguna sagði hann nokkrum árum síðar: „Mörg okkar sjáum eftir því í dag að hafa hrifist með skriðþunga tíðarandans.“ Nú er hann sjálfur birtingarmynd góðærisbrjálæðis.

Mogginn ku hafa dylgjað um að Kjarninn hefði tengsl við kröfuhafa föllnu bankana. Kjarninn leitaði til siðanefndar blaðamanna vegna þessa en málinu var vísað frá. Ritstjóri Kjarnans var ósáttur við frávísunina og sagði að þetta þýddi að „hann geti fullyrt að ritstjóri Morgunblaðsins sé með hala og vísað í „þrálátan orðróm“ því til stuðnings“, svona úr því Mogginn mætti átölulaust halda fram þessari sögu um Kjarnann. Stuttu síðar — og það má hafa verið tilviljun — voru blaðamenn á öðrum fjölmiðlum duglegir að flytja fréttir af dularfullum manni sem mígur í ruslafötur í húsnæði Morgunblaðsins við Hádegismóa. Fyrstu fréttum af fötusprænaranum fylgdi mynd af Davíð Oddssyni.

Það eru fleiri vinnustaðir með innanhússmein. Tékkneskum konum sem vildu komast í starfsnám í kjarnorkuveri var gefinn kostur á að spóka sig í bikiníi svo hægt væri að dæma um hver þeirra ætti starfið skilið. Úff.

Og meira frá útlöndum.

Fyrirmyndarfaðirinn Bill Cosby slapp við dóm því kviðdómur komst ekki að niðurstöðu (hann var því hvorki sýknaður né sekur fundinn). Svo virðist sem honum finnist það bæta málstað sinn að ætla nú í fyrirlestraferð til að fræða ungmenni um hvernig eigi að varast að vera sakaður um kynferðisofbeldi. Væri hann saklaus myndi honum varla detta önnur eins fjarstæða í hug.

Hatur á flóttamönnum sem reyna að komast til Evrópu er slíkt að stækum rasistum hefur hugkvæmst að koma í veg fyrir að fólkið nái að landi með því að þvælast fyrir björgunarskipum á Miðjarðarhafinu. Þvílíkur óþverrahugsunarháttur. Vonandi tekst þeim þetta ekki.

Hér á landi var maður drepinn fyrir framan fjölskyldu sína á hræðilegan hátt.

Sigríður Andersen dómsmálaráðherra nýtur þess að athyglin hefur beinst í allar áttir eftir að hún handvaldi rétta menn í Landsrétt. Sá umsækjandinn sem hún lagði allt kapp á að ryðja úr dómnum ætlar nú í mál, og hvern velur þá ekki Sigríður til að verja sig íslenska ríkið gegn málsókn hans — jú vini sína á LEX lögmannsstofu, hvar einn gullkálfurinn á eiginkonu sem er fyrrverandi yfirmaður Sigríðar (og reyndar var einn landsréttardómaranna upphaflegu líka frá þeirri stofu). — Þetta er allt í stíl. Það er von að Illugi Jökulsson segi svekktur: „Við börðumst fyrir Nýju Íslandi og fengum Sigríði Andersen“.

Ætli það hafi verið til að dreifa athyglinni frá LEXréttarmálinu sem Bjarni Ben litaði hætti að lita stökkbreyttist breytti um útlit? Það var allavega mjög heppileg tímasetning.

En svo er þetta kannski ekkert úthugsað. Eftilvill er forsætisráðherra að stökkbreytast og hann ræður ekkert við það — og hugsanlega er breytingarferlinu ekki lokið.

Innsýn í hugarfar Fjalls

Hrikalega frásögn barnsmóður Hafþórs Júlíusar Björnssonar (Fjallsins) um ofbeldi sem hún sætti ítrekað af hans hendi mátti lesa í dag í Fréttablaðinu og á Vísi. Vísir auðvitað með athugasemdakerfið opið en hreinsaði þó eitthvað af því versta út (eða eyddu helstu fávitarnir eigin athugasemdum?).

Undir kvöld kom svo tilkynning frá frægðarmenninu sjálfu og þar er hann auðvitað saklaus af öllu en vondar konur að ljúga uppá hann. En það var viðbúið. Verra var að hann birti bréf sem barnaverndarnefnd sendi barnsmóður hans, þar sem kom fram fullt heimilisfang konunnar: götuheiti, húsnúmer og staðsetning íbúðar í húsinu.

Enda þótt þetta sé danskt heimilisfang er fullt af Íslendingum sem býr í Danmörku (eða ferðast þangað) og hefur því einhver vitleysingurinn nægar upplýsingar til að hafa uppá konunni og áreita hana. Það má líta á birtingu heimilisfangsins sem hverja aðra árás á konuna, að minnsta kosti á friðhelgi heimilis hennar. Hver sá sem þykist ætla að sanna sakleysi sitt og illan hug barnsmóður sinnar gerir það ekki með því að birta þessar upplýsingar opinberlega.

Þetta er þó ekki allt. Í bréfi barnaverndarnefndar kemur fullt nafn dótturinnar fram, og mannhelvítið lætur vera að hylja nafn dóttur sinnar í bréfinu. Það hefði verið hægur vandinn að eyða því út, rétt eins og heimilisfangi þeirra mæðgna, en nú verður þetta plagg með nafni barnsins um aldur og ævi á netinu. Það er hrikalegt af föðurnum að draga nafn dóttur sinnar inní þessi voðalegu mál, og ekki ber það honum fagurt vitni sem ábyrgs föður, hafi hann ætlað í mannjöfnuð við barnsmóðurina um hvort þeirra væri verra foreldri.

Og hvað er blaðamaður Vísis að hugsa, að birta þetta bréf óbreytt og með öllum þessum upplýsingum. Skammastu þín!

8. mars : Alþjóðlegur baráttudagur kvenna

Kvennasamtök í Bandaríkjunum hafa boðað til allsherjarverkfalls í dag, 8. mars. Það verður áhugavert að fylgjast með hvernig til tekst. Mig grunar sterklega að það verði ekki (miðað við höfðatölu) nærri eins tilkomumikið og fyrsta íslenska kvennaverkfallið 1975. Vonandi verður það þó fjölmennt og víðtækt svo að hrikti í karlrembustjórnmálum þar vestra.

Staða kvenna í heiminum er misslæm en hvergi í heiminum er þó fullu jafnrétti náð. Ekki í Svíþjóð og ekki hér. Það sem vantar uppá er tildæmis að enn hefur ekki tekist að vinna bug á launamun, niðrandi viðhorfi til gáfna og hæfni kvenna, kynferðislegri áreitni, kynferðislegu ofbeldi, og hlutgervingu kvenna. Konur fá enn ekki sömu tækifæri og karlar sem lýsir sér tildæmis í því að aðeins fáar konur komast í háar stöður.

Kjarninn skoðaði nýlega stöðu kvenna á Íslandi og komst að því að enda þótt konur séu

„49,7 prósent landsmanna. Þær stýra samt einungis fimmtungi allra fyrirtækja landsins og sitja í fjórðungi stjórnarsæta. Í efstu lögum fjármálageirans eru þær enn ákaflega sjaldséðar.“

Sex af 50 stærstu fyrirtækjum landsins er stýrt af konum. Það gera tólf prósent. Hlutfallið í fjármálakerfinu er 9% og hjá ríkisstofnunum 39%. Rúmlega níu af hverjum tíu æðstu stjórnenda sem stýra peningum eru karlar. Litlar sem engar breytingar hafa orðið á hlutfallinu árum saman.

Konur eru 39 prósent forstöðumanna hjá stofnunum ríkisins. Hlutfallið hefur hækkað úr 37 prósentum í fyrra og 29 prósentum árið 2009. Konur eru nú samtals 60 talsins meðal 154 forstöðumanna hjá ríkinu.

„Ef jafnræði hefði verið á milli kynja á framboðslista Sjálfstæðisflokksins, stærsta flokks landsins, væru konur í meirihluta á Alþingi. Af 21 þingmanni flokksins eru hins vegar einungis sjö konur. Sterk staða kvenna á þingi er þó ekki endurspegluð við ríkisstjórnarborðið. Af ellefu ráðherrum eru sjö karlar en fjórar konur.“*

Í stuttu máli sagt: Karlar stýra peningum og halda völdum.

AUGLÝSINGABIRTINGARMYND KVENNA
Hér að ofan var vísað í fróðlega úttekt Kjarnans á stöðu kvenna í stjórn fyrirtækja og opinberra stofnana. Einnig hefur komið í ljós að „Auglýsingabransinn er karllægur og hefur verið lengi,“ einsog segir í frétt á Vísi.

„Þrátt fyrir að kynjahlutfall á stofum innan SÍA sé jafnara nú en fyrir fimm árum hallar mjög á konur eftir því sem hærri stöðugildi eru skoðuð. Grafískir hönnuðir eru 40 prósent konur innan veggja SÍA, 26 prósent eru hönnunarstjórar og 23 prósent eru listrænir stjórnendur. Hafa þessi hlutföll ekki breyst síðustu ár, ekki frekar en framkvæmdastjórastöðurnar sem allar eru skipaðar karlmönnum.“

Það skildi þó ekki vera að fjölmenni karla á auglýsingastofum endurspeglist í þeirri áherslu sem er oft á konur sem viðföng í auglýsingum, útlit þeirra og kynþokka?

LÍKAMSVIRÐING
Sigrún Daníelsdóttir skrifaði undir lok árs 2016 um „af hverju það er mikilvægt að hafa frelsi til að velja hvernig þú vilt birtast öðrum, með eða án farða“. Með öðrum orðum, um þessa „ósögðu kröfu um að konur þurfi að vera með varalit til að geta talað“. Fín lesning.

Af því tilefni er gott að rifja upp það sem Eliza Reid, sem þá var ekki orðin forsetafrú, sagði:

„Ég vil heldur ekki að börnin mín fái þá hugmynd að konur megi ekki láta sjá sig utandyra án þess að vera málaðar og uppstrílaðar þannig að ég vil alls ekki gera það að einhverju aðalatriði.“

KVENMORÐ

„Kvenmorð (e. femicide) eiga sér stað um allan heim. Hugtakið er skilgreint með þeim hætti að rekja megi morðið til kynferðis, þ.e. kona er myrt vegna þess að hún er kona. Í vestrænum ríkjum er yfirleitt um að ræða morð í nánum samböndum en kvenmorð geta tekið á sig aðrar birtingarmyndir, dæmi um það eru kynferðisglæpir, svokölluð „heiðursmorð“, morð tengd heimanmundi, þvinguð sjálfsmorð og kerfisbundin eyðing kvenkynsfóstra. Hér í okkar fámenna landi deyr kona af völdum kynbundins ofbeldis u.þ.b. þriðja hvert ár."

Svona hefst grein eftir Freydísi Jónu Freysteinsdóttur dósent í félagsráðgjöf og Halldóru Gunnarsdóttur kynjafræðing, og verður ekkert meira upplífgandi eftir þetta. Þessar upplýsingar vöktu þó furðu:

„Á Íslandi er gögnum um kvenmorð ekki safnað sérstaklega og þær upplýsingar ekki að finna í útgefnum gögnum ríkislögreglustjóra.“

Freydís og Halldóra taka þátt í evrópsku verkefni sem miðar að því að finna leiðir til að fyrirbyggja að kvenmorð eigi sér stað, og þær leggja áherslu á að það sé mikilvægt að breyta skráningu „þannig að umfang vandans sé ljóst því þá er frekar við honum brugðist.“

FJÓRÐA BYLGJAN OG STÖRF SEM SKIPTA MÁLI
Í fróðlegri grein eftir Öldu Lóu Leifsdóttur í Fréttatímanum mátti lesa um bandarískar kvenréttindakonur og segir þar að þær boði 4. bylgju feminisma.

„Mótmælin [sem þær boða til í dag] eru viðbragð við kapítalisma og nýfrjálshyggju og viðbragð við femínisma sem þróaðist á tímum nýfrjálshyggjunnar og hvatti konur áfram í keppni um forstjórastóla frekar en samstöðu gegn ofríki fyrirtækja og hnattvæðingu.“

Það er þó mikilvægt að mínu mati að konur keppist um „forstjórastóla“ því hver einasta kona (og helst fjöldi kvenna) sem tekur sér sess þar sem áður voru eingöngu karlar á fleti fyrir, er annarsvegar mikilvæg fyrirmynd (að konur geti allt) og sýnir einnig körlum að sú hugsun sé úrelt að þeir einir geti og megi stjórna heiminum. Að því sögðu stend ég auðvitað líka með „verkakonum og konum í þjónustu- og umönnunarstörfum, konum í engum störfum og konunum sem gátu aldrei tekið þátt í rússíbanareiðinni um best launaða starfið“.

Kristín Ástgeirsdóttir framkvæmdastýra Jafnréttisstofu (margir karlmenn sjá rautt þegar þeir heyra nafn hennar og starfsheiti og sitja um að níða niður allt sem hún segir) bendir á að:

„Launamunur kynjanna haggast lítið (hvað sem hver segir) en hann felst ekki aðeins í því að fólki sem vinnur jafn verðmæt störf sé mismunað eftir kyni heldur einnig í því hvernig störf eru metin. Þau störf sem fluttust út af heimilunum endur fyrir löngu eru enn metin til færri fiska en þau sem t.d. tengjast vélum að ekki sé nú talað um peninga. Verðmætamat samfélagsins elur á launamisrétti.“

Af því tilefni er ágætt að rifja upp gamlan pistil sem Erla Björg Gunnarsdóttur skrifaði um móður sína sjúkraliðann. Þá var verkfall sjúkraliða (og annarra heilbrigðisstétta) í uppsiglingu, en í pistlinum eru talin upp ýmis verk móður hennar:

„Í fjörutíu ár hefur mamma mín farið í vinnuna á kvöldin og á nóttinni. Um helgar og á páskunum. Á afmælinu mínu og þegar það er opið hús í skólanum. Við höfum haldið jól á öllum tímum og stundum fengið okkur snarl á miðnætti. Þegar mamma kemur heim úr vinnunni.

Í vinnunni hjálpar hún alls konar fólki. Sem er veikt og hrætt. Ráðherrum og kennurum. Ógæfufólki og óperusöngvurum. Hún hjálpar þeim í föt og á klósettið. Að borða og þvo sér. Hlustar á áhyggjur þeirra. Klappar á öxlina og gerir grín til að létta lundina. Hún hughreystir áhyggjufulla aðstandendur. Segist ætla að hugsa vel um fólkið þeirra. Og hún breiðir yfir þá sem tapa baráttunni.“

Það eru svona konur sem við eigum að heiðra. Bæði með hærri launum og mikilli virðingu.

FÓSTUREYÐINGAR/ÞUNGUNARROF
Nefnd sem unnið hefur unnið að heildarendurskoðun á lögum um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir hefur komið með margar tillögur um breytingar á lögunum, og m.a. lagt til að ekki þurfi lengur tveir fagaðilar að gera greinargerð til að heimila fóstureyðingar. Reyndar vill nefndin ekki lengur tala um fóstureyðingu heldur nota orðið þungunarrof.

Ítarlegri upptalningu og skýringar á tillögum nefndarinnar má lesa hér, og fagna innilega á meðan.

___

* Orðrétt samantekt en mikið niðursoðin úr fjórum pistlum (1, 2, 3, 4) beggja ritstjóra Kjarnans, Þórðar Snæs Júlíussonar og Þórunnar Elísabetar Kjartansdóttur.

Eldri pistlar sem birtir hafa verið á blogginu á alþjóðlegum baráttudegi kvenna:
2008, 2010, 2011, 2013,2014, 2015.

Meistarar mánaðarins

Það er ekki vegna konudagsins á morgun sem hér verður vísað á ýmisleg skrif eftir konur, heldur er þetta samviskjujöfnum vegna skammarlegs kynjahalla, því blogghöfundi verður það sífellt á að vitna oftar í karlmenn en konur. En ekki núna sko.


Kristín Kolbrún Kolbeinsdóttir Waage skrifaði pistil um líkamsstaðla, ofbeldi og neikvæðar fyrirmyndir drengja.

„Jafnvel þótt ofurhetjukvikmyndir séu vinsælar núna og ekki ætlaðar börnum þá virðast ungir drengir vera aðalskotmark varnings sem tengist ofurhetjum. En fyrst ofurhetjur eru góðar og bjarga heiminum er það ekki bara hið besta mál?

Að mínu mati eru þetta ekki æskilegar fyrirmyndir fyrir unga drengi þar sem þeirra helsta og eina lausn á vandamálum er ofbeldi. Slagsmál, vopn og sprengjur eru oftast meginþema þessara kvikmynda og birtist þetta einnig í teiknimyndaþáttum um þessar ofurhetjur sem eru ekki bannaðir börnum. Nútíma ofurhetjur eru í breyttari mynd, þær setja ákveðna líkamsstaðla sem erfitt er að fylgja. Hægt er að kaupa ofurhetjubúning með viðbættum vöðvum, því ofurhetjur eru og eiga að vera vöðvastæltar. Hetjurnar starfa flestar einar, eru miklir einfarar og virka oft félagslega bældir menn sem eiga erfitt með að festa ráð sitt. Ofurkraftar þeirra og vopn gera þeim kleift að sigrast á illmennum sem heilum her af lögregluþjónum er ógerlegt. Ef ofurhetjurnar hafa ekki ofurkrafta þá hafa þeir vopn eða rosalega bardagahæfileika.“

Ingibjörg Björnsdóttir sem búsett er í Sisimut á Grænlandi skrifaði áhrifamikinn pistil um ofbeldi í uppeldi sínu í Breiðholti og aðstæður í Grænlandi (birtist fyrst á Kalak.is og svo á Vísi).

Kristín Ólafsdóttir skrifaði glansandi fínan bakþankapistil um „harkalega ádeilu á stjórnlausa neytendavæðingu hátíðisdaga“ og ber að lesa hana sem slíka.

María Bjarnadóttir skrifaði sömuleiðis bakþankapistil en hennar viðfangsefni var meistaramánuðurinn (þessi sem nú stendur yfir). Hún talar um eigin markmið og annarra og segir jafnframt að:

„Sum meistaramarkmið geta haft jákvæðar afleiðingar fyrir fleiri en okkur sjálf. Til dæmis gætu allir sett sér það markmið í meistaramánuði að nauðga engum. Ég hef lesið að þegar manneskjur eru búnar að gera sama hlutinn 21 dag í röð séu verulegar líkur á að það hafi varanlega áhrif og verði auðveldlega hluti af daglegri rútínu í framhaldinu. Það eru 28 dagar í febrúar, svo meistaramánuður ætti akkúrat að duga.

Fyrir suma verður þetta mjög auðvelt af því að þeir eru ekkert að nauðga. Þetta verður erfiðara fyrir aðra. Það væri betra ef enginn þyrfti að hafa nokkuð fyrir því að ná þessu markmiði. Það væri best ef okkur gengi svo vel í meistaramánuði að það tækist að gera nauðgunarlausan lífsstíl að sjálfsögðum hluti í lífi okkar allra.“

Sara Stef. Hildardóttir sagði frá því í viðtali við Kristjönu Björgu Guðbrandsdóttir blaðamann þegar ráðist var á dóttur hennar og ræddi ofbeldi gegn konum yfirleitt.

„Konur hafa of lengi verið hluti af hagkerfi karla en það kerfi fjallar ekki bara um vald þeirra yfir konum heldur líka aðgang þeirra að þeim. Það er þar sem kynferðisofbeldið á sér stað; þegar karlar upplifa konur sem hluta af rétti sínum í samfélaginu. Þetta valdakerfi er orðið gamalt og lúið og því miður eru það svona hræðilegir atburðir eins og árásin á Birnu og morðið á henni sem verða notaðir til að kynda undir umræðunni um að konur þurfi að draga sig í hlé, láta lítið fyrir sér fara og bera ábyrgðina og skömmina ef á þær er ráðist. Ítrekað og endurtekið.

Það er óþolandi samfélag sem reynir ekki að bæta sig. Kynbundið ofbeldi er reglulegt og kerfisbundið í samfélaginu. Birna er dæmi um það. Við skulum ekki vera sammála um að konur eigi að láta sér blákalt morð á ungri konu að kenningu verða. Við skulum ekki vera sammála um að konur og stelpur geti ekki gengið einar um á kvöldin, að þær þurfi að hafa lyklana á milli fingranna eða þykjast tala í símann, að þær þurfi bara að fara á sjálfsvarnarnámskeiðið og hafa piparúðann tiltækan því þannig geti þær verið frjálsar; innan ákveðinna marka og ef þær bara taka á sig ábyrgðina.“

Viðtöl við fleiri konur fylgja þessari ágætu umfjöllun Kristjönu blaðamanns sem einnig er vert að lesa.

Sif Sigmarsdóttir, alltaf góð, skrifaði í janúar opið bréf til Guðlaugs Þórs Þórðarssonar utanríkisráðherra. Tilefnið er Trump og tilskipun hans um að stöðva ríkisstyrki til erlendra hjálpasamtaka sem styðja fóstureyðingar (eins og var reyndar fjallað um hér á blogginu). „Ríkisstjórn Hollands vinnur nú að því“, segir Sif, „að koma á alþjóðlegum sjóði sem ætlað er að vinna gegn tjóni því sem fornfáleg viðhorf Trumps til fóstureyðinga valda“. Og Sif spyr hvort ríkisstjórn Íslands hyggist eiga aðild að þessum sjóði. Góð spurning og góð hvatning.

Veronika Ómarsdóttir skrifaði pistil um viðmótið sem mætir henni í Austurríki þar sem hún býr.

„Ég get ekki annað en verið þakklát landinu sem ég bý í og fólkinu fyrir að hafa tekið svona vel á móti mér. Ég hef aldrei fundið fyrir fordómum, fólkinu hérna úti finnst það yfirhöfuð bara vera frekar magnað, að ég hafi bara flutt til annars lands til að læra og að ég hafi náð tungumálinu svona vel á svona stuttum tíma.

En ég er auðvitað hvít ung kona frá Íslandi. Ég er ekki að flýja stríð. Ég fór ekki til landsins nauðug og allslaus. Ég er ekki flóttamaður.“

Og svo kemur fremur átakanleg lýsing á samferðafólki hennar í lestarferðum: flóttamönnum á öllum aldri sem eru daprir og áhyggjufullir. Áhrifamikil lesning.

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir skrifaði fínan pistil um brennivín-í-búðir frumvarpið. Hann byrjar svona:

„Hver er munurinn á því að afnema sykurskattinn og leyfa sölu áfengis í matvörubúðum? Hvort tveggja stríðir gegn lýðheilsumarkmiðum og leggur auknar byrðar á heilbrigðiskerfið. Réttur þingkonunnar Áslaugar Örnu til að kaupa sér hvítvín með humrinum í Melabúðinni, svo tekið sé frægt dæmi úr umræðunni, kostar peninga og þeir eru sóttir í vasa einhverra annarra.

Munurinn er í raun enginn.

Þegar við rekum hér sameiginlegt samfélag er eðlilegt að huga að hagsmunum heildarinnar. Ákvörðun um að auðvelda aðgengi að áfengi er ákvörðun um að auka neysluna. Henni fylgir tilheyrandi álag á heilbrigðisstofnanir og það kostar peninga og ómældar þjáningar. Ákvörun um að skattleggja sykur minna en innflutt grænmeti er að sama skapi ákvörðun sem stuðlar að óheilbrigði.“

Allt er þetta holl lesning.

En síðast en ekki síst ber að dást að Julie Andem sem skrifað hefur handritið að Skam og leikstýrði einnig öllum 33 þáttunum sem gerðir hafa verið. Algjör snillingur.