Lof og last í júní

Nú verður aftur tekið til við að útdeila lofi og lasti enda er það fljótleg aðferð við að skýra frá skoðun sinni á ýmsu sem ekki hefur gefist tími til að skrifa um stakar bloggfærslur. Við júnílok má þá helst nefna þetta.

LOF

Agnar Kr. Þorsteinsson skrifar frábæran pistil um hreppaflutninga á starfsmönnum frá Hafnarfirði til Akureyrar, frá Djúpavogi til Grindavíkur, og allskonar réttleysi starfsfólks gagnvart vinnuveitendum. Við það má bæta að flutningur Jafnréttisstofu til Akureyrar var umdeildur á sínum tíma, og ekki eru margir mánuðir síðan lektor við Háskóla Íslands lagði til að hún yrði flutt suður aftur. Gagnrýnin hefur m.a. snúið að því að slík stofnun þurfi að vera í návígi við stjórnsýsluna, en starfsmenn Fiskistofu segjast einmitt vera á stöðugum fundum í ráðuneytum – sem staðsett eru í Reykjavík. En kannski er þessi flutningur Fiskistofu norður liður í togstreitunni um flugvöllinn; því fleiri ríkisstarfsmenn sem þurfa að vera á stöðugu flugi suður því meira er þörf á að flugvöllurinn sé í miðri Reykjavík til að fljótlegra sé að skreppa á fund. Nema þá að beinlínis hafi verið ætlast til þess að enginn eða fáir starfsmenn Fiskistofu flytji með stofnuninni (enginn þeirra segist ætla norður), og draga þannig úr slagkrafti stofnunarinnar eins og grunur leikur á að hafi verið tilgangurinn með Jafnréttisstofu. Eiginlega ætti þetta allt að falla lastmegin á vogarskálarnar, en pistill Agnars á þó sannarlega heima lofmegin.

Lof fær einnig Elísabet Ýr Atladóttir sem skrifar enn einn frábæran pistil á Knúzið gegn vændi:

„Það er ekki réttur fólks að stunda kynlíf ef enginn er viljugur til að stunda það með þeim. Þessi iðnaður byggist upp á því að halda í hávegum forréttindum karla til að nota líkama kvenna að vild. Það ýtir undir hugmyndir um að fullnæging karla sé mikilvægari en geðheilsa og líkami kvenna. Fyrst þetta er svona mikið val, hvernig stendur á því að það eru alltaf stúlkur og konur með langminnst af valkostum sem enda í þessum iðnaði? Hvers vegna telst eðlilegt að konur í neyð „velji“ að selja líkama sinn til að ná endum saman? Það er ekki talið eðlilegt að karlmaður noti þessa aðferð, jafnvel ekki til að komast úr stórkostlegum fjárhagslegum vanda. Það er aldrei talað um rétt þeirra til að selja sig. […] Fyrir feðraveldinu, fyrir kapítalismanum, fyrir þau sem nýta sér neyð vændisfólks, jafngilda peningar samþykki. Skítt með það hvaða áhrif það hefur á vændisfólkið sjálft eða samfélagið í heild.“

Þetta er bara brot úr pistli Elísabetar, lesið meira hér.

Þá fær Jón Trausti Reynisson á DV lof fyrir pistil um rukkunaraðgerðir landeigenda við Mývatn, Kerið og Geysi (og sífellt bætist í hóp gírugra landeigenda, nú síðast á Stokksnesi). Hann segir meðal annars:

„Barátta gegn þessu er ekki kommúnismi eða afmarkað áhugamál Vinstri grænna, þótt Ögmundur Jónasson hafi verið einn háværasti mótmælandinn þegar hann mætti á staðinn og sá náttúruperlurnar án þess að borga tollinn.

Þetta er hluti af stóru baráttunni fyrir framtíðina. Fordæmið sem landeigendurnir gefa leiðir af sér að hægt verður að taka toll af okkur hvar sem við sjáum sérstæð náttúrufyrirbæri. Hver sem býr yfir nægilega mikið af peningum getur keypt náttúruperlur til þess að taka toll af öðru fólki til framtíðar.

Ef vafi er um hvort frelsið til að kaupa og yfirtaka vegur meira en frelsi einstaklingsins til að fara frjálst um landið án þess að borga fyrir að sjá náttúru heimsins, er ein leið að spyrja sig: Hvort leiðir til meiri heildarhamingju fólks almennt?

Ef spurningin er fjárhagslegs eðlis, hvernig græða megi mest af ferðamönnum, liggur svarið væntanlega í því hvers vegna ferðamenn koma yfirleitt til Íslands á annað borð.

Það er ekki fyrir 1.290 króna kökusneiðar eða malbikaða göngustíga, heldur fyrir frelsið og hið frjálsa land sem enn hefur ekki verið yfirbugað og yfirtekið af mannlegu valdi.“

LAST

Svo virðist sem það séu ekki bara grísir sem eru geltir án deyfingar (ég trúi varlega yfirlýsingum um að því hafi verið hætt) heldur einnig lambhrútar og nautkálfar. Ég sem hélt að það væru bara iðnaðarbændur sem sýndu svo ómannúðlega framkomu í garð varnarlausra dýranna, en ekki vinalegu bændurnir sem halda fé og nautgripi. Það er eins og bændur landsins hafi tekið höndum saman um að reyna að fæla frá sér kaupendur að kjöti og gera okkur öll að grænmetisætum.

Talandi um grænmeti, ekkert bendir til að íslenskt grænmeti sem er merkt „Vistvæn landbúnaðarafurð“ sé vottað á nokkurn hátt enda þótt neytendur gætu haldið af merkingunni að eitthvert eftirlit væri með framleiðslunni. Kona fer bráðum að vilja ganga í ESB með þessu áframhaldi!

TISA leynisamningurinn. (Kjarninn fær reyndar lof fyrir að birta skjölin og fjalla um málið.)

„Á forsíðu skjalanna segir meðal annars að ekki megi aflétta trúnaði á þeim fyrr en fimm árum eftir að TISA-samkomulagið taki gildi eða fimm árum eftir að viðræðunum ljúki, fari svo að samningar náist ekki.“ Sagt er að TISA-samkomulagið muni hafa í för með sér að „reglugerðir þjóða sem snúa að öryggi verkamanna verði takmarkaðar, sömuleiðis umhverfisverndarregluverk, neytendavernd og eftirlitsstarfsemi með heilbrigðisþjónustu, orkuverum, úrgangslosun og faggildingu í menntakerfinu.“

Það er óþolandi tilhugsun að það standi til að „vinda ofan af því regluverki sem sett hefur verið á fjármálamörkuðum eftir hrun“ eða með öðrum orðum „auka völd auðjöfra heimsins“ og enginn má vita um hvað samið er fyrr en fimm árum eftir að skrifað hefur verið undir! Og getur virkilega verið að „ákvörðun um að Ísland tæki þátt var tekin í desember 2012 af þáverandi utanríkisráðherra“? Ég trúi öllu uppá núverandi ríkisstjórn, afnám regluverks og þjónkun við auðmagn er alveg í hennar anda, en fannst ríkisstjórn Jóhönnu eðlilegt að taka þátt í þessu? Og við áttum ekkert að fá að vita fyrr en allt er löngu um garð gengið! Hvur andskotinn?!

Það var frámunalega asnaleg hugmynd að birta niðurstöður PISA prófsins hjá hverjum skóla. Hverjir lægstu skólarnir var fyrirfram augljóst, enda vitað hvaða skólar hafa flest börn innflytjenda sem eðlilega gengur síður en öðrum að lesa texta og leysa verkefni á íslensku. Birting þessara gagna gerir ekkert annað en niðurlægja nemendur: hvernig var annars umræðan um tossabekkina sem Teitur Atlason vakti máls á ekki alls fyrir löngu? Er betra að hía á börn fyrir að vera í lélegasta skólanum (einsog margir túlka tölur um lélegasta námsárángurinn, ekki síst fjölmiðlar) heldur en vera í tossabekk? Geta nemendur í þessum skólum borið höfuðið hátt, eða er það bara fyrir krakkanna í „æðislegu“ skólunum? Ragnar Hansson skrifar afturámóti góða grein um PISA niðurstöðurnar og Fellaskóla og segist hafa fengið „þær upplýsingar að nemendur skólans hafa stórbætt sig í læsi síðan 2012, árið sem umrædd PISA könnun fór fram.“ Ragnar talar mjög lofsamlega um Fellaskóla og starfið sem þar er unnið og endar greinina á að óska skólanum til hamingju. Þannig að þrátt fyrir allt endar þessi samantekt á lofi.

Afhverju eru konur svo fámennar í sumum stéttum?

Undanfarna áratugi hafa oft birst fréttir um að kona sé nú í fyrsta sinn í starfi sem eingöngu karlmenn hafi áður sinnt. Stundum er það tengt pólitík (fyrsti kvenráðherrann, fyrsta konan sem er formaður stjórmálaflokks) eða opinberum embættum (fyrsti kvenhreppstjórinn). Einnig hafa verið fluttar fréttir og tekin viðtöl við konur sem hafa menntað sig til eða farið til starfa í starfsgreinum þar sem þær eru enn í miklum minnihluta, og jafnvel spurning hvort einhverjar konur séu starfandi í stéttinni yfirleitt þó einhverjar hafi riðið á vaðið fyrir löngu. Það eru störf í iðnaði og á sjó, svo dæmi séu tekin. Fyrsti kvenvélstjórinn var útskrifuð 1975, fyrsti kvenhásetinn hjá Landhelgisgæslunni hóf störf 1978, hvað ætli séu margar í þessum störfum núna? Konur hafa lært og stundað málmsmíðar, húsasmíðar, pípulagnir, rafvirkjun, og margar aðrar iðnir, og þó eflaust sé hægt að finna einhverstaðar tölfræðilegar upplýsingar um fjölda þeirra get ég fullyrt að þær hafa ekki náð því að verða nálægt því helmingur starfsstéttar sinnar. Að einhverju leyti má kenna uppeldi og samfélagsaðstæðum um að konur sæki ekki í þessi störf í sama mæli og karlar, því skal ég vel trúa. En það virðist líka vera að þær konur sem þó vilja starfa í starfsgreinum sem einhverntímann og kannski enn byggðu á líkamlegum styrk, eða tengjast hugmyndum um hreysti, hætti oftar og fyrr en karlar sem hefja sömu störf.

Skýrslan sem gefin var út nýlega um vinnumenningu og kynjatengsl hjá lögreglunni varpar ljósi á afhverju konur endast ekki í slíkum störfum. Þar kemur fram að konunum í lögreglunni er vantreyst af samstarfsmönnum sínum og yfirmönnum (karllöggurnar telja þær ekki nógu sterkar til að slást) og þær fá ekki stöðuhækkanir (sem myndi þýða betri laun), sem er ekki hvetjandi fyrir fólk sem vill vera einhvers metið á vinnustað sínum. Konurnar eru útilokaðar frá ýmsu félagslegu athæfi sem körlunum stendur til boða, tildæmis fá konurnar ekki að syngja með lögreglukórnum, því hann er karlakór, og þær eru ekki endilega boðnar með þegar á að hittast utan vinnutíma. Þær stofnuðu félag fyrir lögreglukonur en karlarnir agnúast út í félagið. Ekki nóg með að konunum sé þannig gert erfitt fyrir félagslega, og að einelti (sem bæði konur og karlar verða fyrir) hreinlega grasseri í lögreglunni, heldur kemur einnig fram í skýrslunni að þriðjungur kvenna í lögreglunni hefur orðið fyrir kynferðislegri áreitni, og í sumum tilvikum hefur það hreinlega orðið til að þær gefast upp og hætta störfum.

Í skýrslunni er mikið um tölfræði (sem ég hirði ekki um að birta) en einnig viðtöl við lögreglukonur (hér má líka lesa gamalt viðtal við lögreglukonu, það virðist ekki mikið hafa breyst síðan 1994). Hér á eftir er vitnað í eina þeirra sem er kölluð Elín en hún „hætti störfum hjá lögreglunni vegna kynferðislegrar áreitni og eineltis af hálfu yfirmanns og vegna aðgerðarleysis embættisins sem hún starfaði hjá“.

„Það er víst rosa mikilvægt í lögguheiminum að strax klína því á stelpurnar að þær séu hórur eða að þær hafi sofið hjá mörgum.“ (s. 79)

„Maður lét sig hafa það þegar strákarnir voru að pæla í því hversu margar billjardkúlur kæmust upp í píkuna á mér.“ (s. 80)

Klámbrandarar eru afar algengir hjá lögreglunni (s. 83), spurning hvort þeir séu allir svona skemmtilegir. Þetta þurfa lögreglukonurnar að þola, ef þær þá ekki gefast upp. Og hvort sem það er vegna klámbrandaranna, káfsins, og annarskonar kynferðislegs áreitis sem þær hætta (þær gefa ekkert allar það upp sem ástæðu) þá er þetta vinnumenning sem fæstar konur vilja verða hluti af ef þær komast hjá því. Þá velja þær sér frekar annan starfsvettvang.

„Aukin þátttaka kvenna í atvinnulífi hefur reynst áskorun fyrir marga karla. Thomas Brorsen Smidt bendir á að sumir karlar bregðast við þessum aðstæðum með nýrri tegund kynferðislegrar áreitni, sem felst „ekki eingöngu í því að vera kynferðislega og líkamlega ágengur og ýtinn gagnvart konum heldur einnig í því að skapa og viðhalda því andrúmslofti á vinnustaðnum að konur séu körlum óæðri“. Slíkt er gert með því að klámvæða umhverfið, m.a. með orðum, myndum og athöfnum.“ (s.83)

Vinnustaðir þar sem karlar eru í miklum meirihluta, þar sem starfið byggir (eða byggði einhverntímann á) líkamlegum styrk og tengist því karlmennskuhugmyndinni eru vinnustaðir þar sem karlarnir telja karlmennsku sinni ógnað þegar konur koma til starfa. Þeir bregðast við því, sýnir skýrslan um vinnumenningu lögreglunnar, með því að gera konunum lífið óbærilegt. Flæma þær burt. Það er stór hluti ástæðunnar fyrir því að konur eru ennþá fáar í byggingariðnaði, á sjó og í lögreglunni, þrátt fyrir að það séu jafnvel áratugir síðan fyrstu konurnar tóku til starfa. Fáar konur leggja í að feta í fótspor þeirra sem gáfust upp, sumar vegna þess að þær grunar hvernig vinnumenning biði þeirra, aðrar vegna þess að þær vita það fyrir víst. Skýrslan um skítamóralinn og karlrembuna innan lögreglunnar staðfestir þá vitneskju. Hún verður varla til að hvetja konur til að sækja um hjá lögreglunni — þó að innanríkisráðherra virðist halda að nú sé kjörið tækifæri fyrir konur að sækja um — þar sem þær eiga von á annarri eins framkomu og meðhöndlun af hálfu samstarfsmanna og yfirmanna.

Eini möguleikinn til breytinga er að konur sæki um og séu ráðnar í svo stórum stíl að þær verði í einu vetfangi lágmark 40% starfsmanna, það er töfratalan sem gæti breytt vinnustaðamenningunni. Þar sem líkurnar á því eru litlar ættu konur hreinlega að varast svona vinnustaði. Og það hafa þær greinilega gert, eins og sjá má á hve fáar konur eru í sumum stéttum.


(Flick my life)

Að bregðast eða bregðast við

Það er hrikalegt að enn og aftur komi í ljós að barnaníðingar hafa komist upp með brot sín árum og áratugum saman. Allir þeir sem vissu þögðu, börnin sem urðu fyrir kynferðisofbeldinu höfðu í engin hús að venda og sátu ein uppi með sálarkvalirnar. Það er ekki bara kaþólska kirkjan og Breiðavík þar sem ofbeldið virðist hafa verið bundið við stund og stað heldur hafa menn eins og Karl Vignir Þorsteinsson sem Kastljósið afhjúpaði í gær (og DV hafði fjallað um áður) farið milli vinnustaða þar sem hann hafði aðgang að börnum. Hve mörg svona mál eru enn óupplýst?

Ein ástæða þess að þó þessi mál hafa komist upp er opnari umræða. Fyrir nokkrum áratugum þótti fjarstæðukennt að til væru barnaníðingar á Íslandi, slíkt gerðist bara í útlöndum. Annað ofbeldi var einnig oft þaggað niður, innan fjölskyldna eða stofnana, og þolendur áttu að líta á það sem sitt einkamál. En með tilkomu kvennahreyfingarinnar, sem benti á að hið persónulega er pólitískt og að pólitík á að taka á samfélagslegum vandamálum eins og ofbeldi, þá smám saman opnaðist umræðan. Hún opnaðist í allar áttir en mishratt og það fólk sem fyrst steig fram fyrir skjöldu og tjáði sig um lífsreynslu sína sætti óvæginni gagnrýni og sögur þess jafnvel dregnar í efa. En núna, eftir að hafa heyrt margar sögur, eigum við flest auðveldara með að trúa. Stofnanir eiga líka að vera hæfari til að takast á við þessi mál heldur en á þeim tíma sem heilt bæjarfélag brást Thelmu og systrum hennar.

Lengi vel var blinda auganu snúið að börnum sem urðu fyrir einelti. Einelti var fyrir ekki svo löngu talið einkamál þeirra krakka sem lentu í því að skólafélagar þeirra útskúfuðu þeim, meiddu og hæddu. Ótrúlega margir fullorðnir hafa sagt frá einelti sem þeir urðu fyrir í æsku og hvernig áhrif það hefur haft áhrif á líf þeirra. Og núna trúum við því ekki lengur að börn eigi sjálf sök á því þegar þau eru lögð í einelti. Samt virðist vera tregða til að bregðast við, hvort sem tregðan er innan einstakra skóla, hjá einstökum kennurum eða fjölskyldum þeirra barna sem standa fyrir og taka þátt í eineltinu. Undanfarna mánuði hefur margt ungt fólk, nýskriðið úr skóla sagt frá skólagöngu sinni sem helvíti á jörð. Þau eru enn of ung til að hafa unnið úr sársaukanum en eru þó tilbúin að segja frá. Það ætti að vera þeim skólastjórnendum sem ennþá muna eftir nemendunum með nafni íhugunarefni að heyra hvernig þessum börnum hefur liðið í þeirra umsjá.

Í gær las ég frásögn grunnskólastelpu sem er á fimmtánda ári. Hún skrifaði um skólagöngu sína fram til þessa dags, það er sorgarsaga. Hún hefur verið lögð í einelti frá 2. bekk og segir núna að engin tali við hana í bekknum hennar og hún sé „alltaf ein núna“. Og þrátt fyrir alla fræðslu um einelti þá virðast bekkjarsystkini hennar ekki láta deigan síga.

„Ég er búin að reyna að spyra hvað hef ég eiginlega gert, þá fæ ég þau svör: „þú varðst til“ og „hvernig nenniru að vera til?“. Ég verð svo sár að augun fyllast af tárum og ég kom ekki upp orði, mig langaði svo að segja eitthvað en ég gat það bara ekki.

Ég kvíði alltaf fyrir að fara í skólan því ég veit að þetta verði ömurlegur dagur ég fer að sofa öll kvöld með hnút í maganum út af því að ég kvíði svo rosalega mikið til að fara í skólann.“

Hugsanlega gerir það illt verra fyrir stelpuna að skrifa opinberlega um þessa óbærilegu stöðu sem hún er í. Kannski magnast óvildin í hennar garð í stað þess að bekkjarsystkini hennar sjái að sér. En vonandi verður saga hennar, og annarra sem segja frá meðan á ofbeldinu stendur, til þess að fullorðna fólkið bregðist við. Það á ekki að þurfa að bíða eftir að þeir sem lifað hafa af opni sig mörgum áratugum síðar. Við eigum að vera komin lengra. Viðbragðstíminn verður að vera styttri, það verður að bregðast strax við sálarháska barna.