Hin dásamlega ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur og nýleg afrek hennar

Sérlegur dómsmálaráðherra Katrínar Jakobsdóttur ætlar hreint ekki að koma í veg fyrir að sex manna egypsk fjölskylda sem verið hefur á Íslandi í rúm tvö ár verði send úr landi. Foreldrarnir og börnin fjögur sem eru á aldrinum 2ja til 12 ára hafa búið hér og „börnin hafa gengið í skóla og leikskóla, lært íslensku og eignast vini“. Nú á að rífa þau upp með rótum og kasta þeim burt. 

„Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, dómsmálaráðherra, segir ekki koma til greina að gera reglugerðarbreytingar til að bjarga einstaka fjölskyldum sem fara í fjölmiðla.“ (RÚV)

Með því að fara í fjölmiðla og fá þannig stuðning almennings hefur stundum tekist að hræra hjörtu ráðherra. En nú hefur hjarta Áslaugar Önnu herst enn meir en áður og nú tekur hún fram að hún ætlar ekki að hvika.

Kolbrún Bergþórsdóttir segir í leiðara: Saga þessarar fjölskyldu er ekkert einsdæmi. Fréttir eins og þessar birtast með reglulegu millibili. Það eru fjölmiðlar sem minna á þær og birta myndir og viðtöl við fjölskyldumeðlimi. Vegna frétta fjölmiðla sjáum við fólk sem þráir ekkert meira en að lifa við öryggi og geta séð fyrir sér. Ekkert ætti að vera sjálfsagðara en að veita því tækifæri í nýju landi. En hvað eftir annað kemur nei-ið frá íslenskum stjórnvöldum. Sem betur fer hefur gerst að þau hafi látið undan þrýstingi frá almenningi. Miklu betra hefði samt verið ef þau hefðu sjálfviljug sent þau skilaboð að sjálfsagt væri að taka af hlýju á móti þessum fjölskyldum.

Hér á landi hefur verið skapað kalt og ómanneskjulegt kerfi sem sendir úr landi börn sem hér hafa dvalið í nokkurn tíma og aðlagast svo vel að þau vilja hvergi annars staðar vera. Því miður finnast hér á landi harðlyndir stjórnmálamenn sem sjá enga ástæðu til að stokka upp í kerfinu og gera það mannúðlegt. Vandinn, að þeirra mati, er að barnafjölskyldur á flótta hafa fengið of mikil tækifæri til að aðlagast hér á landi. Þessir stjórnmálamenn sjá lausn í því að vísa barnafjölskyldum á flótta sem allra fyrst úr landi, þannig að þær fái engin tækifæri til að aðlagast. Vilji þeirra er að tekið sé á móti sem allra fæstum sem lifað hafa í ótta. Þannig er þeirra mannúð.“ 

Þetta er sama ríkisstjórnin sem hefur þagað þunnu hljóði eftir brunann á Bræðraborgarstíg, hvorki vottað samúð né lýst yfir andúð á aðstæðum aðflutts verkafólks. Þetta er sama ríkisstjórn og kaus gegn hækkun atvinnuleysisbóta. Þetta er ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur.

Með því óhugnanlegra sem gerst hefur síðustu ár

Fyrirsögnin hér er sú sama og Kjarninn notar og er umorðun á svari slökkviliðsstjóra um brunann mannskæða á Bræðraborgarstíg. Það er erfitt að koma eigin orðum að þessum voðalega atburði svo að hér verður farin sú leið að vitna til þess sem aðrir hafa sagt eða bent á sem ég tek undir eða finnst athyglivert. Þetta er hvorki í mikilvægis- né tímaröð en mest fengið af Twitter en einnig úr fjölmiðlum og vonandi skila sér slóðir á upprunastað.


Atli Fannar @atlifannar:
„Þrír látnir í brunanum í gær. Þessi umfjöllun Stundarinnar um húsið er rúmlega fjögurra ára gömul. Það hefði verið hægt að koma í veg fyrir þennan harmleik.“
— Greinin sem Atli Fannar vísar á í Stundinni: Kvartar undan „óhæfum mannabústað“ í Vesturbænum (16. des 2015) og önnur frá því í fyrra um húsnæðisaðstæður þúsunda: Huldufólkið: Þúsundir búa í iðnaðarhverfum, þar af 860 börn:
„Á bil­inu fimm til sjö þús­und ein­stak­ling­ar búa í iðn­að­ar­hverf­um höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins, þar af 860 börn. Eft­ir því sem neyð­ar­ástand á leigu­mark­aði harðn­ar leita sí­fellt fleiri skjóls í at­vinnu- og iðn­að­ar­hús­næði. Íbú­ar þora ekki að stíga fram af ótta við að missa það litla sem þeir þó hafa. Þeir lýsa von­leysi og dep­urð yf­ir því að hafa end­að í þess­ari stöðu.“


Kolbrún Birna @kolla_swag666:
„2015: “Ef kviknaði í stigaganginum yrði fólk að steypa sér gegnum gluggana af 2-3 hæð eða verða eldsmatur.”
2020: Nákvæmlega þetta, þrjú mannslíf.
Yfirvöld höfðu 5 ár til að bregðast við en það var of seint, gríðarlegur harmleikur sem skrifast á þau.“


Kristinn S Trausta @Kidditr:
„Hvar var allt eftirlitið, byggingafuttrúi, heilbrigðisteftirlitið, slökkviliðið, skattaeftirlitið, mannvirkjastofnun ofl. ofl.“

Helgi Seljan Jóhannsson @helgiseljan @helgiseljan:
„Það eru fimm ár síðan fyrst var vakin athygli opinberlega á áhyggjum af ástandi hússins við Bræðraborgarstíg og þeirri staðreynd að þar væru brunavarnir litlar sem engar, þó að þar byggi fjöldi erlendra verkamanna. Það sama var gert árið 2018.Það getur enginn þóst vera hissa.“


„Andor hefur verið búsettur í húsinu í sex ár ásamt fjórtán öðrum íbúum. […] Andor greiðir 80 þúsund krónur í leigu sem hann segir vera helming af mánaðarlaunum sínum. Aðbúnaður í húsinu hafi þó lengi verið slæmur og þegar verst var neituðu íbúar að greiða leigu, enda höfðu lagnir farið í sundur og þurftu næstum því tuttugu manns þurft að deila eldhúsi og salerni. Eigandinn tók ekki vel í það og sagði íbúum að ef þeir greiddu ekki leigu þyrftu þeir að fara annað.“ (Vísir)


Kolbrún Birna @kolla_swag666:
„Ekki nóg með það að fólkið þarna borgaði 80k fyrir að búa í þessu greni en það er ekkert eðlilegt við það að fullorðinn maður sé með lægri laun en lágmarkslaun 14 ára unglings í afgreiðslustarfi skv. kjarasamningi.
Endurtek, þetta er nútíma þrælahald.“


Fanney Birna @fanneybj:
„Ef það er svo að starfsmannaleiga ber ábyrgð á dvöl fólks í þessu ömurlega húsi við Vesturgötu, sem vart getur hafa staðist lágmarks brunavarnarkröfur - er einhver leið að forsvarsmenn hennar geti verið látnir sæta es konar refsiábyrgð vegna atburða dagsins? #lögfræðitwitter
Vandamálið er einmitt að það koma svo margir að þessu og ábyrgðin liggur svo víða. Ok eigandinn ber ábyrgð á brunavörnum, en er þá ábyrgð leigjandans (stmleigunnar) engin? En þeir sem kaupa af þeim vinnuna? Þekkja þeir aðbúnaðinn eða þurfa þeir og vilja ekkert að vita um það?
Sýnist regluverkið, eftirlit og heimildir eftirlitsaðila vera vandinn. Liggur eins og margt hjá stjórnvöldum að svona geti gerst, með fullri vitund enda búið að vara við þessu ítrekað frá alls konar vinklum. Hafi þau og allir hinir ævarandi skömm fyrir - og lífin á samviskunni.“
Hrafn Jónsson @hrafnjonsson:
„Þegar allt kemur til alls eru það eftirlitsaðilar sem bregðast. Fyrirtæki eru oft mannfjandsamleg, og munu halda áfram að vera mannfjandsamleg. Opinberir eftirlitsaðilar og ströng viðurlög er öryggisventillinn sem þarf að virka.“


Logi Pedro @logipedro101:
Þetta er hræðilegt. Þrír látnir.
Hættum að pönkast í erlendu vinnuafli og búum til öruggt umhverfi fyrir verkafólk.
Það er brotið á mannréttindum þeirra á hverjum degi. Á hverjum degi!
Hver ber ábyrgð? Mögulega eitt stærsta sakamál ársins.“


Drífa Snædal forseti ASÍ, pistill á Vísi:
„Í dag er sorgardagur, þrjár manneskjur létust í bruna á Bræðraborgarstíg þegar óíbúðarhæft húsnæði brann til grunna. Það hefur engum dulist sem þekkir þetta hús að það er varla mannabústaður og hafa borist um það fjölmargar ábendingar. […] Erlent verkafólk hefur átt stóran þátt í að skapa lífsgæðaaukninguna sem við höfum velflest notið góðs af, en íslenskt samfélag hefur ítrekað brugðist þessum hópi. Við höfum vitað það um langa hríð að erlent verkafólk býr oft við óviðunandi aðstæður. Í mörgum tilvikum er húsnæðið á vegum atvinnurekenda og því fer fjarri að allir atvinnurekendur standi undir slíkri ábyrgð. Glæpamenn hafa nýtt sér þessa stöðu, haft af fólki launin í gegnum óhóflega leigu eða annan frádrátt, komið fram við fólk eins og dýr í vinnu og látið fara eða sent aftur til síns heima ef það mótmælir eða slasast. Hættulegar aðstæður í vinnu og húsnæði hafa verið hlutskipti margra.“

Páll Baldvin Baldvinsson, pistill á Vísi:
„Fréttir morgunsins kalla á ítarlega rannsókn á hvernig það gat gerst að þessi eldgildra var liðin í skjóli og á ábyrgð opinberra aðila sem eiga að bera ábyrgð á eftirliti með þessháttar húsnæði: slökkviliði höfuðborgarsvæðisins og eldvarnaeftirliti, og öðrum bærum aðilum sveitarfélagsins. Við sem eigum oft leið hjá þessu húsi vitum að það hefur um áratuga skeið búið við skelfilegt viðhald eigenda […] Þess [útlendingahaturs] gætti líka í fyrstu fréttum af brunanum í gær þegar tveir eða þrír þeirra sem komust úr brennandi húsinu voru handteknir og fluttir fáklæddir í járnum og í öllum ummælum lögreglu og slökkviliðs gætti ómannúðlegs tóns gagnvart þeim sem komust úr bálinu […] En hitt er þó mikilvægast að fram fari opinber rannsókn á því ástandi sem húsið var í hvað varðar brunavarnir og brunaleiðir, hvert ástand var á þeim og hvernig eftirliti með þeim var háttað, hver bar ábyrgð á því, hver var ábyrgð þeirra sem húsinu réðu […] Sú langvinna vanræksla sem þarna viðgekkst kostaði á endanum þrjú mannslíf og er því í raun verkefni lögreglunnar að taka það allt til rannsóknar.“

Páll Ivan frá Eiðum @pallivan:
„Íslenska samfélagið myrti þrjár manneskjur í gær. Það er engin hefð fyrir því að bera ábyrgð í þessu landi. Fokkjú.“

Fanney @fanneybenjamins:
„Allir fréttamiðlar með frétt um að þrír hafi látist í eldsvoða, en ólíkt því þegar Íslendingar látast í slysum fylgir ekki mynd af kertum eða önnur sorgartákn, heldur af fasteigninni sem brann. Finnst þetta lýsandi.“

Jóhann Páll @JPJohannsson:
„Ekki fjallað um brunann eða húsnæðismál erlends verkafólks á fundi ríkisstjórnar í dag.“

Mörgum varð í dag þegar rætt var um brunann hugsað til þess að nýlega var tekinn í notkun svokallaður landamærabíll. Einnig er bifreiðin nýtt „til að fara á vinnustaði og leita að starfsfólki sem vinnur ólöglega á Íslandi. Oftast fari lögreglan á nýja bílnum í samstarfi við Skattinn eða Vinnueftirlitið, en einnig fari hún sjálf á vinnustaði, komi ábending um ólöglega starfsmenn […] RÚV greindi frá því í lok maí að bíllinn hefði verið notaður við aðgerðir við byggingarsvæði í Garðabæ þar sem fjórir erlendir ríkisborgarar voru handteknir og afskipti höfð af tveimur hælisleitendum.“ Í sömu frétt kom fram að lögreglan „stöðvi lögreglan „bíla með Albönum eða Rúmenum. Þá athugum við hvort þeir séu þeir sem þeir segjast vera“. Allskyns opinberar stofnanir geta semsagt sammælst um ýmiskonar eftirlit svo framarlega sem yfirvöldum hugnast það. Hugurinn sem býr að baki er þó annar en sá sem snýr að aðbúnaði, kjörum og öryggi aðfluttra.

Þegar fréttin um landamærabílinn birtist voru fyrstu viðbrögð margra á þennan veg:

Óskar Steinn @oskasteinn:
„Sjaldan hafa forréttindi okkar hvítu Íslendinganna verið eins augljós. Dómsmálaráðherra birtir grein í Mogganum í dag um að “endurheimta frelsi til ferðalaga” um leið og hún vinnur að því að skerða réttindi flóttafólks og löggan montar sig af afköstum rasistabílsins.“

Og í dag rifjaðist þetta illþyrmilega upp.

Iris Edda Nowenstein @IrisNowenstein:
„Yfirvöld vissu. Við vissum. Undanfarin ár höfum við grætt á fólki sem leitar að betra lífi hér en gengur inn í sjúka jaðarsetningu. Engin rödd, engin réttindi. Og hvaða úrræði bjóðum við upp á? Fokking landamærabíl, til þess að elta og hræða - ekki vernda.“


Þorgerður María Þorbjarnardóttir @stelpurofan:
„Breyta þessum landamærabíl í starfsmannaleigueftirlitsbíl og passar upp á mannréttindi fólks í vinnu takk“

Donna @naglalakk:
„starfsmannaleigur eru að komast upp með að setja fólk í hræðileg húsnæði með mikilli eldhættu eða í iðnaðarhverfi og eru samt að rukka þau 150-200 þúsund kall fyrir eitthvað algjört piece of shit húsnæði. Ætti frekar að pikka upp eigendur þessa fyrirtækja á rasistabílnum“

Jóhann Páll @JPJohannsson:
„Þrír erlendir verkamenn brunnu til dauða í gær. Bjuggu við ömurlegar aðstæður vegna kerfis sem hlífir launaþjófum en refsar minnimáttar, þar sem eftirlitsstofnanir eru máttlausar og löggan er upptekin við að rúnta um og targeta veikustu hópa samfélagsins á grundvelli þjóðernis.“

1. maí í samkomubanni

Sólveig Anna var ekki í skrítna 1. maí sjónvarpsþættinum og væri fróðlegt að fá skýringu á því. Var henni ekki boðið eða vildi hún ekki vera með?* Ræðumenn fengu reyndar óskaplega stuttan tíma til að tala, og það er eitthvað öfugsnúið við að útí í öllum veðrum halda þeir langar ræður en inni í hlýju húsi verður ræðan í stikkorðastíl. Nær hefði verið að fækka tónlistaratriðum. Þetta var alveg glataður baráttu-og skemmtiþáttur.

Fleira er glatað á þessum síðustu og verstu tímum. Eftir margra ára sveltistefnu stjórnvalda** sem hafa algjörlega þvertekið fyrir að bæta stöðu öryrkja og aldraðra (nema rétt fyrir kosningar) eru nú ríkisfjárhirslur opnaðar uppá gátt. En ekki til að gauka fáeinum aurum til þeirra sem hafa langt undir lágmarkslaunum að lifa á, nei það eru fyrirtækin í landinu sem er verið að dæla peningum í, og ekki síst fá stórfyrirtæki með mikið eigið fé sem hafa greitt eigendum sínum skrilljónir í arð nú þvílíka fátækraaðstoð frá ríkinu. Og það er alveg bannað að minnast á að fjölskylda Bjarna Ben (sem sem hefur einmitt strangur sagt að öryrkjar og ellilífeyrisþegar fái sko ekki neitt) nýtur góðs af fjáraustrinum til ferðaþjónustunnar (Kynnisferðir/Reykjavík Excursions) og að eiginkona Guðlaugs Þórs og þar með hann sjálfur (Hreyfing/Bláa lónið) er einnig þiggjandi þessara góðgerðarstarfsemi. Ekki hafa nein ramakvein borist úr herbúðum Vinstri grænna vegna þessa, ekki frekar en þeir hafa neinar skoðanir á því hvernig enn eina ferðina eigi að ganga framhjá þeim sem verst eru staddir fjárhagslega. Þá er ansi hlálegt að „ekki er kveðið sérstaklega á um það í lögum um aðstoð frá ríkinu til fyrirtækja vegna afleiðinga kórónuveirufaraldursins, að þau hafi ekki notfært sér skattaskjól, né að þau hafi skráð raunverulega eigendur sína“ (RÚV).

Verkalýðsfélögin hafa þó, og þá vil ég nefna Sólveigu Önnu í Eflingu sérstaklega, munað eftir þeim verst settu í samfélaginu, þar með töldum öryrkjum og viljað rétta hlut þeirra eins og vinnandi fólks. Drífa Snædal hefur svo sett þá kröfu fram fyrir hönd ASÍ að hækka atvinnuleysisbætur.

Ein ástæða þess hve fólki gengur illa að lifa af launum sínum, bótum eða lífeyri, er himinhátt leiguverð. Stór leigufélög hafa komið til móts við rekstraraðila veitingahúsa og verslana og gefið þeim eftir leigu í nokkra mánuði til að forða þeim frá gjaldþroti. Enn hef ég ekki heyrt að stór leigufélög hafi lækkað eða frestað leigugreiðslum til þeirra sem eiga sér heimili í húsnæði á þeirra vegum. Þó er eflaust margt af því fólki orðið atvinnulaust eða hefur þurft að minnka við sig vinnu, fyrir utan nú allt það fólk sem hefur aldrei með góðu móti ráðið við þetta sjúklega háa leiguverð. En kapítalistum finna til samstöðu með öðrum kapítalistum sem eru í rekstrarvanda; almenningur hvað þá einhverjir fátæklingar eiga ekki uppá pallborðið hjá þeim. Það fólk getur bara sjálfu sér um kennt að vera fátækt.***

Þuríður Harpa Sigurðardóttir formaður Öryrkjabandalag Íslands skrifaði pistil í dag**** þar sem hún segir frá því að

„árið 2006 mynduðu fimm stjórn­mála­flokkar pólitíska sam­stöðu með hags­muna­sam­tökum fatlaðs og lang­veiks fólks og eldri borgurum, undir nafninu „þjóðar­sátt um virkara vel­ferðar­ríki“.“

— Af þessum fimm stjórnmálaflokkum eru þrír nú við stjórnvölinn í landinu: Framsóknarflokkur, Sjálfstæðisflokkur og Vinstrihreyfingin grænt framboð.

„Að­gerðir ríkis­stjórnarinnar sem þegar eru ljósar, ná lítið sem ekkert til ör­yrkja. Sinnu­leysi síðasta ára­tugar um kjör ör­yrkja má ekki halda á­fram í skjóli nú­verandi kreppu,“

segir í á­lyktun frá stjórn Ör­yrkja­banda­lags Ís­lands sem sam­þykkt var á stjórnar­fundi í gær. „Stjórnin bendir á að í rúmt ár hafi sam­tal við ráð­herra for­sætis-, fjár­mála- og fé­lags­mála engu skilað og í ár hafi sömu ráð­herrar ekki orðið við beiðni Ör­yrkja­banda­lagsins um fundi.“

Það er svekkjandi að sjónarmið láglaunafólks og bótaþega hafi ekki fengið að hljóma á torgum í dag. Málstaðurinn er mikilvægur en virðist vera að drukkna meðan björgunarhringjum er kastað til fyrirtækja (sem eru í mismikilli þörf fyrir aðstoð og sum ekki á vetur setjandi). Því er enn brýnna en áður að fólk sem styður baráttu verkalýðs og vill velferðarsamfélag sem virkar fyrir alla, láti í sér heyra.

Svo var líka fúlt að kvenréttindakonur gátu haldið uppá með viðeigandi hætti að í dag voru 50 ár síðan Rauðsokkur tóku í fyrsta sinn þátt í 1. maí göngunni. Það má bæta úr því á næsta ári — en baráttan fyrir bættum kjörum má ekki bíða.

Betri kjör — skiljið engan eftir!

___
*Fréttablaðið lagði eina blaðsíðu (bls.8) undir viðtöl við verkalýðsforingja í tilefni dagsins. Þar var talað við Sonju Ýri Þorbergsdóttur formann BSRB, Drífu Snædal forseta ASÍ og Ragnar Þór Ingólfsson formann VR, en ekki Sólveigu Önnu. Hefur hún unnið sér það til óhelgi að boða til verkfalls í næstu viku?
** Ekki eru allir öryrkjar og aldraðir fátækir og ekki er allt fátækt fólk annaðhvort aldrað eða býr við örorku. En hér vil ég þó benda á áhugaverða grein í Stundinni eftir Kolbein Hólmar Stefánsson þar sem segir:
„Á undanförnum árum hefur framfærsluviðmið örorkulífeyris dregist nokkuð aftur úr lægstu launum. Árið 2009 nam framfærsluviðmiðið fyrir einstakling sem deildi heimili með öðrum fullorðnum einstaklingi 95,4% af lægstu launum á vinnumarkaði. Árið 2019 var viðmiðið komið niður í 75,6% af lægstu launum.“
*** Kolbeinn Stefánsson er einmitt í grein sinni að tala um mýtur sem eiga að réttlæta stöðu fátækra í samfélaginu.
****Öryrkjabandalagið hefur einngig sagt að „grípa þurfi strax til að­gerða sem forða fólki frá sárri fá­tækt“ Öryrkjabandalagið var með heilsíðuauglýsingu (bls. 17) eins og reyndar mörg verkalýðsfélög í Fréttablaðinu í dag. Pistill Þuríðar er á leiðarasíðunni bls. 14.

Fátækt stórs hluta landsmanna til umfjöllunar í Kveik

Þrátt fyrir að ég telji mig vita ýmislegt um fátækt á Íslandi, enda reyni ég að lesa allar umfjallanir og viðtöl (Stundin hefur mikið fjallað um fátækt), hef hlustað á hlaðvarpsþætti um fátækt (sem því miður eru ekki lengur aðgengilegir) fannst mér nánast óbærilegt að horfa á Kveiksþáttinn í kvöld. Það verður allt svo mikið raunverulegra og átakanlegra þegar fólk talar í mynd. Að sjá fólkið, aðstæður þess, heyra um ævi þess og vonleysi, og fá svo að vita fjöldann, að það eru ekki bara þessar manneskjur heldur tugþúsundir í svipuðum sporum, það er þyngra en tárum taki.

Á bilinu 18-35 þúsund búa við fátækt hverju sinni, eða 5-10 prósent landsmanna. Af þeim eru sjö til tíu þúsund í mikilli neyð og búa við sárafátækt.

Samkvæmt tölum Hagstofunnar eru 28-35 þúsund manns undir lágtekjumörkum, og eru þar með fátæk, þar af allt að 10 þúsund börn undir 16 ára aldri.

Ég tek undir með Óskari Steini varaforseta ungra jafnaðarmanna sem sagði eftir þáttinn:

Það er ógeðslegt að þúsundir Íslendinga búi í fátækt meðan sumir eiga milljarða. Það er ekkert sem réttlætir þetta og það er hægt að breyta þessu. BTW, með tilvonandi hækkun skólagjalda í háskóla er enn frekar verið að hefta tækifæri fátækra til að komast upp úr fátæktinni.