Jafnrétta einbýlishúsastjórnin

Jæja, þá er kynjajafnréttið komið uppúr kjörkössunum. Pláss var fyrir þrjár konur í níu manna ríkisstjórn. Byrjar vel, lofar góðu. Framhaldið verður eftir því.

Viðhorf til kvenna sem segja ekki nei

Guðrún C. Emilsdóttir skrifar góðan pistil á Knúzið þar sem hún ræðir nýlega sýknudóma í nauðgunarmáli, annan hér á landi og hinn í Svíþjóð.

Það eru nokkur atriði sem mig langar að nefna eftir að hafa lesið pistilinn. Það er best að byrja á að taka fram að ég er auðvitað alveg sammála Guðrúnu og mér er óskiljanlegt hvernig dómararnir komast að þeirri niðurstöðu að þessar stúlkur hafi ekki verið mótfallnar því sem var gert við þær, og að karlmennirnir hafi verið í fullum rétti að fara sínu fram gagnvart þeim. Guðrún segir rétttilega að

„Skilaboðin sem þessir dómar gefa eru að við hvaða aðstæður sem er eigi konur (og karlar þegar það á við) að segja hátt og skýrt „nei“ séu þær mótfallnar einhverjum kynferðislegum athöfnum, jafnvel þegar gerendum ætti að vera ljóst að litlar líkur séu á því að konur njóti ákveðinna athafna.“

Þetta er auðvitað ekki í fyrsta sinn sem dómarar sýkna nauðgara útfrá þessu viðhorfi, að segi kona ekki skýrt nei þá megi gera við hana hvað sem er. Héraðsdómur Reykjavíkur viðraði þá skoðun í frægu nauðgunarmáli þar sem konu var nauðgað á salerni Hótel Sögu. Lögmaður nauðgarans sagði að það sem gerðist á salerninu hefði verið í lagi því konan sagði ekki nei. Héraðsdómur var sammála honum:

„Þá er að einnig að líta til þess að X þykir, fram til þess að þau fóru inn á salernisklefann, ekki hafa gefið ákærða ástæðu til að halda það að hún væri honum andhverf. Þegar allt þetta er haft í huga álítur dómurinn að ákærða hafi ekki hlotið að vera það ljóst að samræðið og kynferðismökin væru að óvilja X.“

Samkvæmt þessu er kona, sem segir ekki skýrt nei, til í hvað sem er.

Vinkona Guðrúnar gaf út almenna yfirlýsingu um að hún sé mótfallin kynferðislegu samneyti nema hún gefi annað skýrt og skilmerkilega til kynna, að það sé vissara að tilkynna það karlmönnum að, mér hefur dottið það sama í hug, oftar en einu sinni. Það er víst öruggara fyrir konur að lýsa þessu yfir, eins og viðhorf dómsvaldsins er.

En svo er það hitt viðhorfið, viðhorf stráksins sem nauðgaði vinkonu sinni dauðadrukkinni. Hann var fenginn til að fylgja henni heim því hún var of drukkin til að vera ein á ferð. Þegar á áfangastað var komið finnst honum — eftir langa vináttu — að nú sé tækifæri til að láta til skarar skríða. Hvað var hann búinn að bíða lengi eftir þessu tækifæri? Hvernig á stelpan að geta átt karlkyns vini eftir þetta, ef hún veit að þeir eru bara að bíða færis? Stelpan gat ekki séð fyrirfram að strákurinn sem hún hélt að væri vinur sinn væri nauðgari, hvernig á hún að geta treyst karlmönnum yfirleitt eftir þetta? Í þessu fellst jafnvel mesta áfallið sem hún verður fyrir. Feministar hafa lengi bent á að það sjáist ekki utaná karlmönnum að þeir eru nauðgarar, og verið gagnrýndar fyrir að segja að allir karlmenn séu nauðgarar. Málið er að vegna þess að ekki er hægt að vita það fyrr en á reynir verður að líta á svo á að hver og einn gæti verið nauðgari. Þegar karlmaður nauðgar vinkonu sinni þá er hann þar með búinn að segja að engum karlmönnum sé treystandi. Það eru vandræði sem nauðgarar hafa komið öllum karlmönnum í og eru ekki feministum að kenna.

Guðrún veltir því upp „hvort herferðir eins og „Nei þýðir nei“ hafi misheppnast og í raun snúist upp í andstöðu sína.“ Ég er því að einhverju leyti sammála, eins og ég skrifaði um fyrir margt löngu þar sem ég bendi á að það verði alltaf að „tala um nauðgun á sem fjölbreyttastan hátt – ekki bara eitt slagorð sem látið er ganga í áraraðir þar til annað tekur við.“ Núna er í gangi „Fáðu já“-herferðin, sem Guðrún mælir með, en mér finnst augljóst að hún getur líka snúist upp í andhverfu sína: að nauðgararnir kreisti já uppúr fórnarlömbum sínum (og taki jafnvel jáið upp til að spila fyrir löggu og dómstóla) áður en þeir láta til skarar skríða.

Karlmenn geta ágætlega, eins og fram kemur í grein Guðrúnar, lesið á milli línanna og túlkað líkamstjáningu. Þeir hafa enga afsökun fyrir því að hunsa tregðu kvenna til kynmaka, þeir vita alveg hvað þeir eru að gera. En þeir nota hinsvegar skort á mótspyrnu eða að konan hafi ekki sagt nei, þegar þeir eru yfirheyrðir um málsatvik — þá ætti lögga og dómsvald afturámóti að taka ekki mark á þeim. Orð þeirra eru marklaus þegar gjörðirnar sýna annað.

Tillitsleysi hjólreiðamanna

Bloggpistill sem ég las í dag hleypti í mig illu blóði. Pistillinn ber yfirskriftina Heyrnarlaus á reiðhjóli, en ætti kannski frekar að heita Tillitslaus á reiðhjóli. 'Heyrnarleysið' í titlinum snýr að þeim sem njóta útivistar með heyrnartól í eyrunum. Pistlahöfundi finnst það óþarfi, allir eigi að vera eins og hann og hlusta á fuglasönginn eða þögnina. Honum finnst reyndar líka óþarfi að vera með bjöllu á hjóli sínu og þykir betra að nota röddina til að gera öðrum vart við sig. Hann nefnir reyndar ekki hvernig hann fari að því að ná sambandi við fólkið með heyrnartólin, hvort rödd hans nái að yfirgnæfa það sem úr þeim berst. Það myndi bjalla gera í flestum tilvikum, því bjölluhljóð er hátt og hvellt. Bjöllur eru semsagt öryggistæki og skylt er að reiðhjól hafi bjöllu.

Pistlahöfundur er reyndar fjarri því eini hjólreiðamaðurinn sem íþyngir ekki fararskjóta sínum með bjöllu, þær eru sjaldgæfar meðal þeirra sem geysast eftir hjólreiðastígum höfuðborgarsvæðisins. Það verð ég oft — næstum áþreifanlega — vör við þegar ég geng á tvískiptum gangstígum þar sem annar hlutinn er ætlaður gangandi vegfarendum og hinn hjólreiðamönnum.

En þó pistillinn fjalli að mestu leyti um 'heyrnarleysi' segir pistlahöfundur einnig frá því að kunningi hans geri það að leik sínum að bregða gangandi vegfarendum með því að hjóla eins hratt fram úr þeim auðið er, verði þeim á að vafra yfir á hjólastíginn. Ég hef oft séð hjólreiðamenn þeysast inná þann part sem er ætlaður gangandi fólki, ýmist vegna þess að þeir vilja vera samhliða eða eru að fara framúr (og nota þá aldrei bjöllu). Ég hef afturámóti engan séð reyna að bregða þeim svo þeir hrökkvi til baka eða útaf stígnum. En ég mun hafa það í huga næst þegar ég sé hjólreiðamenn gera sig breiða.

Konan sem vogaði sér að skrifa um knattspyrnu

Fótboltaáhugamönnum af karlkyni finnst skoðanir Kolbrúnar Bergþórsdóttur (sem eru settar fram í augljósu gríni) óásættanlegar. Þeir hafa því farið hamförum á athugasemdakerfum — og ég sé að Hildur Lilliendahl er farin að kortleggja nokkur ummæla þeirra. Mörg þeirra sem ég hef rekist á snúast um gáfnafar Kolbrúnar og útlit, því er haldið fram að hún hafi ekkert vit á fótbolta (það er greinilega álitið galli), eru þessi ummæli gjarnan skreytt fúkyrðum, gott ef ekki ofbeldislýsingum. Inná milli má auðvitað sjá rætt um kynlífsskort hennar, enda varla annað hægt þegar gagnrýna á konur yfirleitt. Svo eru nokkur ummæli sem eiga að fá að bera höfundum sínum vitni um aldur og ævi, fái ég að ráða.

Alli Magnússon ·
Thessi ùtùr tjùttada kòkaìn hóra veit ekkert hvad hun er ad segja
(Vísir)

Ágúst Örn Víðisson
Heimsk titlinganáma!
(DV)

Ég finn að álit mitt á fótbolta og fótboltaáhangendum vex með hverri mínútunni.



Það er líka sérstaklega fallegt af DV og Vísi að leyfa þessum ummælum að standa óhreyfðum.

Er þetta ekki spilling, er þetta ekki yfirhylming?

Langt er síðan upp komst að innan kaþólsku kirkjunnar hafa prestar stundað barnaníð í miklum mæli og í ofanálag hylmdu yfirmenn þeirra yfir með þeim. Barnaníðingarnir fengu ýmist að vera óáreittir í starfi eða fluttir annað þar sem þeir héldu uppteknum hætti, sumir áratugum saman. Yfirhylmingin ofan á kynferðisbrotin hefur grafið verulega undan kaþólsku kirkjunni, sem von er.

Yfirhylming er auðvitað ein tegund spillingar. Við áttuðum okkur á því eftir bankahrunið en Transparency International hafði árum saman gefið út þá yfirlýsingu að Ísland væri eitt óspilltasta land í heimi. Þar var spilling skilgreind sem mútur og þess háttar en yfirhylming (og frændhygli og fleira sem hér grasseraði) ekki tekin með í reikninginn.

Bandarískar löggumyndir sýna oft framá spillingu innan lögreglunnar þar sem flett er ofan af mútuþægni, fíkniefnasölu og allskyns ólöglegu athæfi öðru. Ég veit ekki að hve miklu leyti það sama megi segja um íslensku lögregluna, hvort spillingin lýsi sér öðruvísi, hvort hér sé aðallega um frændhygli að ræða, eða hvort menn séu að selja fíkniefni sem gerð hafa verið upptæk, þegja yfir ofbeldisbrotum félaga sinna eða hvað annað gengur þar á. En ég veit að innan lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu eru og hafa verið kynferðisbrotamenn og að þeir hafa fengið óáreittir að halda áfram störfum sínum eftir að flett hefur verið ofan af þeim í samtölum við starfsmenn embættisins eða á opinberum vettvangi.

Nú er komin niðurstaða varðandi kæru Erlu Bolladóttur sem var nauðgað árið 1976 þegar hún sat í gæsluvarðhaldi. Vitaskuld var málið fyrnt, það eru áratugir síðan lögreglumaðurinn nauðgaði henni í Síðumúlafangelsinu. En þó ekki sé lögleg ástæða til að sækja mál á hendur honum er ansi merkilegt að hann sé enn í starfi, Erla gaf út sögu sína árið 2008 og líklegt er að innan lögreglu og dómskerfis hafi menn legið yfir bókinni. Það hefur því verið vitað í fimm ár að lögreglumaður nauðgaði henni en ekkert var gert. Núna, eftir að hún lagði fram formlega kæru á enn að leyfa nauðgaranum að starfa í lögreglunni. Hann verður ekki kærður og honum verður ekki gert að víkja úr starfi.

Mál Erlu Bolladóttur er ekki fyrsta málið sem varðar kynferðisbrot starfandi lögreglumanna, hvort sem þeir hafa framkvæmt glæpina innan eða utan vinnutíma. Árið 2000 kom út bókin Launhelgi lyganna þar sem sagt var frá kynferðisofbeldi sem lögreglumaður beitti stjúpdætur sínar. Bókin var skrifuð undir dulnefninu Baugalín en höfundur steig fram undir nafni árið 2007, kom þá m.a. í Kastljósviðtal og sagði sögu sína, en hún hafði reynt að leggja fram kæru á hendur stjúpa sínum en var vísað frá þegar löggurnar komust að því að um starfsbróður þeirra var að ræða, eins og systir hennar hefur einnig staðfest. Löggan hefur semsagt lengi vitað í áratugi af kynferðisbrotum þessarar löggu, þar af hefur málið verið opinbert í þrettán ár. Ég veit ekki hvort sá níðingur er enn starfandi lögga, hann gæti verið kominn á eftirlaun eða dauður, en hann var ekki rekinn úr löggunni, svo mikið þykist ég vita.

Það sama gildir um enn enn nauðgarann sem mér vitanlega er enn starfandi í löggunni (með fyrirvara um eftirlaunaaldur). Ég ætla ekki að nafngreina hann þó ég viti vel hver hann er. Málið sem varðar hann varð alþekkt þegar Drífa Kristjánsdóttir forstöðumaður Meðferðarheimilisins á Torfastöðum skrifaði opið bréf til þáverandi dómsmálaráðherra fyrir hönd eins skjólstæðings síns árið 1992. Þar kom fram saga ungu stúlkunnar sem var dóttir lögreglumanns sem hafði beitt hana kynferðisofbeldi um árabil. Þetta mál varð mjög umtalað, ekki síst vegna þess að hann lét son sinn taka þátt í verknaðnum, sá varð frægur kynferðisbrotamaður, sem sat inni fyrir glæpi sína. En einu afleiðingarnar fyrir kallhelvítið var að hann var færður til innan lögreglunnar og settur í skrifstofudjobb. Það eru ekki mörg ár síðan ég sá smettið á honum á síðum dagblaðs þar sem hann svaraði einhverjum spurningum varðandi starf sitt, virðulegur ásýndum í embættisklæðnaði. Nauðgari í löggubúning.

Þessir karlar hafa allir fengið að starfa óáreittir innan lögreglunnar löngu eftir að ljóst er að þeir eru nauðgarar og barnaníðingar. Og þetta eru bara þeir sem við vitum um. Miðað við þetta má draga þá ályktanir að löggan hylmi líka yfir fleiri glæpum, fleiri glæpamönnum innan sinnan raða.

Löggur sem vinna í kynferðisbrotadeildinni – sem og aðrar löggur í Reykjavík —  eiga vinnufélaga sem eru þekktir nauðgarar. Þar að auki er kynferðisbrotadeild lögreglunnar undir stjórn Björgvins Björgvinssonar sem talaði þannig um þolendur kynferðisbrota að hann var tímabundið rekinn úr starfi. Hvaða áhrif hefur þessi félagsskapur á viðhorf lögreglunnar til þeirra kvenna, karla og barna sem til hennar leita?

Sú spilling og yfirhylming sem tíðkast hefur innan raða lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu er embættinu til ævarandi skammar.

Lof og last

Margt gleymdist að minnast á í aðdraganda kosninga og verður nú tekið til við að útdeila lofsyrðum og lasti. Fleira finnst reyndar neikvætt en jákvætt og horfur eru á að sá halli aukist enn fari svo að Framsókn og Sjálfstæðisflokkur taki völdin.


LOF

Lof fá þau fyrirtæki sem fyrst allra hafa fengið jafnlaunavottun VR: IKEA, ISS, Íslenska gámafélagið og Parlogis. Til að hljóta vottunina þurfa vinnustaðir að uppfylla ýmis skilyrði og sýna fram á að konum og körlum sé ekki mismunað í launum með ómálefnalegum hætti. Þeir skuldbinda sig jafnframt til að sæta eftirliti í að minnsta kosti þrjú ár.

Lof fær Þórdís Hauksdóttir fyrir að benda á að embættismenn og borgarfulltrúar hafi leyft stórfyrirtæki að leggja Úlfarsfell undir fjarskiptamöstur, með tilheyrandi jarðraski.

Lof fær Andri Snær fyrir frábær skrif undanfarið, um Lagarfljót, gegn ónauðsynlegri veglagningu um Gálgahraun og fleira áhugavert.


LAST

Bankaráð Landsbankans fyrir að vilja hækka laun bankastjórans á þeim forsendum að annars líti aðrir í bankanum ekki upp til hans. Engin rök, síst þessi, er hægt að færa fyrir að hækka laun bankastjórans umfram venjulegar launahækkanir launafólks.

Öldungadeild Bandaríkjaþings sem felldi lagafrumvarp um auknar heimildir til að kanna bakgrunn skotvopnakaupenda. Samtök byssueigenda hafa alltof mikil ítök á bandaríska þinginu.

Forsvarsmenn ferðaþjónustu fatlaðra í Kópavogi og Mosfellsbæ sem létu ábendingar um að bílstjóri fyrirtækisins áreitti kvenkyns farþega sem vind um eyru þjóta í stað þess að reka hann. Þar með hafði hann tækifæri til að nauðga öðrum farþega, sem einnig var fötluð kona eins og sú fyrri.

Kristján Loftsson fyrir að ætla að hefja hvalveiðar, eina ferðina enn. (Ég hélt að hann hefði nóg að gera við að telja peningana sem hann fékk í arð frá Granda?)

Íbúasamtök Rituhóla. Það er óþolandi að tré sem plantað er á útivistarsvæðum borgarinnar fyrir okkur öll séu felld af óðum einbýlishúsaeigendum sem þola ekki að trén skyggi á útsýnið til Esjunnar. Það er einsgott að þessi skríll verði dreginn fyrir dómstóla. (Bent hefur verið á að Árni Johnsen búi í Rituhólum. Mér þykir ólíklegt að hann hafi tekið þátt í ólöglegu skógarhöggi, strangheiðarlegur maðurinn, enda hlýtur honum að nægja tilgátuútsýni.)

Útmerkur, sú deild Reykjavíkurborgar sem hefur umsjón með Elliðaárdal og Öskjuhlíð, fyrir að æsa sig yfir (ólöglega) felldum trjám í Elliðaárdal en segja ekki múkk við því að rústa eigi trjágróðri í Öskjuhlíð. Þvílík hræsni.

Kúguð til að ganga með barn fyrir aðra

Þessi frétt lét ekki mikið yfir sér í blaðinu í dag, og ég á varla von á að talsmenn staðgöngumæðrunar haldi henni mikið á lofti.

„Bandarísk kona í Bretlandi hefur verið dæmd í fimm ára fangelsi fyrir að hafa neytt fjórtán ára dóttur sína til að verða þungaða. Barnið ætlaði konan að ala upp sjálf.

Konan notaði gjafasæði og þvingaði dóttur sína til að ganga með barn fyrir sig. Konan átti þrjú ættleidd börn en hafði verið neitað um að ættleiða það fjórða. Stúlkan sagði fyrir rétti að hún hefði ekki viljað ganga með barn en hefði vonast til þess að móðir hennar myndi elska hana meira ef hún hlýddi. Stúlkan varð ófrísk fljótlega en missti fóstur. Móðirin gerði í kjölfarið sex tilraunir til viðbótar áður en stúlkan varð aftur þunguð og eignaðist son árið 2011, þegar hún var sautján ára.

Ljósmæður á spítalanum þar sem drengurinn fæddist fylltust hins vegar grunsemdum þegar stúlkan vildi gefa syni sínum brjóst en móðir hennar bannaði það vegna þess að hún vildi ekki að hún tengdist barninu. Spítalinn tilkynnti mál mæðgnanna til barnaverndar. Stúlkan, sonur hennar og yngri systkini hennar tvö voru send í fóstur.“

Þetta mál er auðvitað ekki dæmigert fyrir staðgöngumæðrun, enda var ekki farið í gegnum 'eðlilegt' ferli varðandi staðgöngumæðrun (sem er leyfð í Bretlandi). Dóttirin þar að auki undir lögaldri og annað í þeim dúr. Konan sjálf er auðvitað snarklikkuð.

En.

Ég og fleiri sem erum andvíg því að staðgöngumæðrun verði leyfð hér á landi höfum bent á að það sé mjög erfitt að standa í þeim sporum að vera beðin um að ganga með barn fyrir ættingja eða vinkonu sem getur ekki eignast börn með eðlilegum hætti. Sama á við um stelpugreyið í fréttinni.

„Stúlkan sagði fyrir rétti að hún hefði ekki viljað ganga með barn en hefði vonast til þess að móðir hennar myndi elska hana meira ef hún hlýddi.“

Hvort það á að skrifa þetta á ást hennar á móður sinni, meðvirkni eða að hún hafi verið svo tilfinningalega svelt að hún hafi viljað gera hvað sem er til að móðir hennar elskaði hana meira, er erfitt að segja. En sannarlega notfærði móðurómyndin sér það.

Það er ákkúrat þetta, tilfinningalega kúgunin, sem þetta mál á sameiginlegt með því sem hef varað við* verði staðgöngumæðrun leyfð: Þrýstingurinn að gera systur sinni eða vinkonu þennan greiða gæti orðið ansi mikill og erfitt að standa gegn honum. Það á jafnt við um þær sem eru orðnar sjálfráða og unglinginn í dæminu hér að ofan.

Meira segja í þingsályktunartillögunni sem lögð var fram hér um árið var tekið fram að erfitt yrði að koma í veg fyrir þetta, jafnvel þegar um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni: „Þó er þessi leið ekki gallalaus enda mögulegt að úrræðið leiði til óeðlilegs þrýstings á ættingja konu eða pars sem ekki getur eignast barn á náttúrulegan hátt.“

Fólk sem er fylgjandi staðgöngumæðrun mun auðvitað bara líta á þetta hræðilega mál í Bretlandi sem alls óskylt mál, og skella skollaeyrum við aðvörunum.


___
* Ég hef talsvert skrifað um staðgöngumæðrun, hér ræddi ég m.a. þrýsting á ættingja og vinkonur, og hér er annar pistill um þingsályktunartillöguna.